Hollanda insan haklari mahkemesi, bir sene devam eden soykirim mahkemesinin kararini dun Bosna aleyhine verdi, Sirbistan, Hirvatistan, Karadag yi savas disi tutatarak, onlari aklayarak, bosnada bulunan sirplar ile bosnaklar arasinda sehirler arasinda yapilan bir savas ve bu savastan bosnali sirplar suclu bulunmustur, soykirim yok… karar boyle… Şimdi onları protesto edelim,gazetelere protesto yağdıralım. 20 yüzyılı kana boyayan Avrupalı soykırım kültürünü lanetleyelim. Holanda uluslararasý adalet divaný sarayýnýn web sitesi ve tel. nosu var. Buraya protostolar yağdırın: http://www.vredespaleis.nl/showpage.asp?pag_id=429 Carnegieplein 2 2517 KJ The Hague Tel: +31-70-3024242 – buradan fax numarasi alinabilir Rezultat Glasanja imena onih koji su glasali za DA, i vidjecete ko nam je u stvari prijatelj Da Srbija nije poèinila genocid i da nije uèestvovala u zavjeri, odluka je donesena glasovima 13 prema dva, a da nije bila sauèesnik sa 11 prema èetiri, dok je 14, odnosno 13 sudija glasalo da je Srbija prekr¹ila obavezu o spreèavanju genocida i ka¾njavanju Holanda Lahey Uluslararası Insan Hakları Mahkemesinin 15 uluslararasi hakimden oylamada kimler Bosna Hersegte yapilan soykırımdan Sirbistani aklamistir ve soykirima kimler hayir kimler evet demislerdir.. Sirbistanin Soykrim yapmadigina dair Karar 13 karsi 2 oyla verilmistir, Soykirima dahil olmadigina dair 15 karsi 4 oyla verilmistir. Daha doğrusu, Sirbistanin soykirimi durdurmak icin savasa katildigina dair yapilan bir oylama…. Kimin dost kimin dusman oldugu ortaya ciktigi bir oylama… Sirbistan-Karadag soykirim yapmismidir, yapmamismidir…. President: Dame Rosalyn Higgins (United Kingdom) HAYIR Vice-President: Awn Shawkat Al-Khasawneh (Jordan)- EVET Raymond Ranjeva (Madagascar) – HAYIR Shi Jiuyong (China) – HAYIR Abdul G. Koroma (Sierra Leone) – HAYIR Gonzalo Parra Aranguren (Venezuela) – HAYIR Thomas Buergenthal (United States of America) – HAYIR Hisashi Owada (Japan) – HAYIR Bruno Simma (Germany) – HAYIR Peter Tomka (Slovakia) – HAYIR Ronny Abraham (France) – HAYIR Sir Kenneth Keith (New Zealand) – HAYIR Bernardo Sepúlveda Amor (Mexico) – HAYIR Mohamed Bennouna (Morocco) – EVET Leonid Skotnikov (Russia) – HAYIR
1- Amor MAŞOVIÇ- BOSNA HERSEK FEDERASYONU, KAYIP CESETLER ARAŞTIRMA FEDERAL KOMİSYONU BAŞKAN-BAŞKAN YARDIMCISI Bosna Hersek e yapılan saldırılar sırasında, 27.793 kurban cesedinin kayıp olduğu kaydedilmiştir. Bu sayının % 95 1992 den 1995 yılına kadar, Bosna Hersek cumhuriyetin topraklarında olanların karakterine şahitlik edecek olan ve yok edilen sivillerdir. Etnik kimliklerine göre % 92 Müslüman Boşnaklardır. % 6, Boşnak Sırplar, % 1,7 gibi Boşnak Hırvatların ve geri kalan azınlık, Arnavutlar, Romenler, Macarlar ve Bosna Hersek’e yapılan saldırı sırasında burada bulunan yabancılardır.. Biliyoruz ki onlar hepsi öldürülmüştür. Miloşeviç, Karaciç ve Mladiç’’in savaş sırasında hükmettiği bugün ise mirasçılarının hükmettiği, Bosna Hersekin küçük bölümünde, 370 den fazla toplu mezar yeri tespit ettik ve kurbanların cesetlerini bulduk. Mayıs 1993 yılının savaş hatlarını belirten haritada yeşile boyanan bölge Bosna Herkek’in, Ali İzzetbegoviç yönetiminin o zaman kontrolünde olan bölgedir. Açık renge boyanan bölge ise Miloşeviç, Karaciç ve Mladiç askerlerinin kontrol ettiği bölgedir. Burada her bir kırmızı nokta, tespit edilen toplu bir mezarı belirtmektedir. Bunlar sadece bugüne kadar bulunan toplu mezarları göstermektedir. Buradan da görüyorsunuz ki, Karaciç ve Mladiçin askerleri hangi Müslüman, Hırvat köyünden, şehrinden , yerleşim bölgesinden geçtilerse, arkalarında kanlı iz olarak bu büyük toplu mezarları bırakmışlardır. Srebrenisadaki bir tek toplu mezarda, binin üstünde kurban bulunmuştur. Geçen sene, 2006 da Kamenisa adlı yerde, Zvornik yakınında, doğu Bosnada, Drina nehri yakınında toplu soykırımın yapıldığı 1153 kurbanın iskelet kalıntılarının olduğu toplu bir mezar bulduk. Sarayevoda, Kasımdovska caddesi, Sadece Boşnak ve Hırvatların yaşadığı bir cadde idi… 14 Mayıs 1992 de sakinleri tümü evlerinden çıkarıldılar, kurşuna dizildiler. O zamandan sonra dolu dolu 14 sene geçti, onbeşinci yıla giriyoruz, onlardan hala iz yok, cesetleri gizlendi. Bu bize Bosnada soykırımların sürekli tekrarlandığını gösteriyor. Onbinlerce kişi bu soykırımın bizzat içinde idi, onbinlercesi soykırımları biliyor, kurban cesetlerinin tam olarak nerde olduğunu biliyor ve sürekli susuyorlar, 1995 te sustular, Dayton’da sustular, Pariste sustular, taraflar asasında barış anlaşması imzalandığı zaman da sustular, bugüne bugün hala susuyorlar, içlerinde çok azı, çok seyrek olarak konuşuyor, belki de bazı güçlerin baskılarından dolayı bizim ekiplerimize yardım etmeye hazır görünüyorlar. Yok olanların içinde % 12 si kadındır, En yaşlı kadın kayıp, bilinmeyene doğru götürüldüğünde, yok olduğunda 101 yaşında idi, en genç kayıp ise adı olmayan, sadece soyadı olan ve sadece 48 saatlik olan bir kız bebekti. Anne ve babası ona bir isim vermeyi bile başaramamışlardı, ebeveynleriyle ve beraberlerindeki 50 kişi ile, Vişegrad şehrinde bir evde kapatılmışlardı, sonra yakılmışlardı. O, büyük ihtimalle hiçbir zaman bulunamayacaktır. Henüz tamamlanmamış çalışmalarımızın analizlerinden, 200 kurbandan fazlasının yakılmış olduğunu biliyoruz… Foça’da daha önceleri barut deposu olarak kullanılan yerde kapatılan 25 erkek, bir yaz günü 1992 yılında buradan çıkarıldılar, bir ahıra götürüldüler, kurşuna dizildiler, yakıldılar. Şans eseri içlerinden biri kurtuluyor. Bu canlı şahit, savaştan sonra o ahıra götürdü, soykırımın yapıldığı yeri gösterdi, yaptığımız DNA incelemeleri soykırımı doğrulamıştır. Soykırımdan, tek olduğu için canlı kalmayı başaran başka bir şahid bizi Sokos yakınlarındaki bir mağara’ya, götürdü. Vişegrad şehrinden sokaklardan, evlerinden toplanan, serbest bırakılmak üzere, değişimin yapılmak üzere götürüldüğü söylenen 53 erkeğin elleri bağlı ikişer ikişer kurşuna dizildiği, sonra da bombalanan 38 metre derinliği oğlan bir mağara. DNA analizleri Soykırımı doğrulamıştır. Şu ana kadar 19 bin kayıp kurban cesedi bulunmuştur, hepsinin kimlikleri tespit edilememiştir. Son çalışmalarımızda bulduğumuz 3 bin kişi şu anda DNA çalışmalarımızı, analizlerimizi ve isimlerini bulmamızı beklemekteler. Kuyularda, nehirlerde, göllerde, dağlarda, çöplerde, madenlerde, ulaşamadığımız her yerde sayısız kurbanın cesetleri bulunmaktadır. 4-5 sene içerisinde büyük bir sayıyı bulabileceğimizi ve kimliklerini tespit edebileceğimizi umuyoruz. Sanski Most adlı, Doğal bir mağarada katledilen 124 boşnak müslümanın cesetlerini ararken, ikinci dünya savaşından 1944 yılından kalan, çetnikler tarafından kurşunlanan iki Boşnak müslümanın daha cesedi bulunmuştur, DNA larını alabildik, kimliklerini tespit ettik ve kabirlerini yaptırabildık. Bu da, soykırımların sürekliliğini, hiç bitmediğini kanıtlamaktadır. 2. Latin Dilleri Tarih. Prof. Fadila MEMIŞEVİÇ – Tehdit Altında İnsanlar Birliği Bosna Hersek federasyonu Şube Başkanı Mayıs 1992 yılında Zenicada tarih kayıtlarına kanıt toplamak için çalışmalar yaparken gönüllü olarak bu organizasyona dahil oldum, Müslümanlar üzerine uygulanan soykırımı, zulmü, araştıran, belgeleyen Merkezinin kurucularından biri idim, sonra da uluslar arası bir organizasyon ve Merkezi Luxenburg’ da bulunan bu İnsan Hakları Organizasyonun Bosna Hersek Başkanı oldum. Organizasyonun adı Tehdit Altında İnsanlar Birliği, ben Bosna Hersek birimini yürütüyorum. Halen hazırda Bosna Hersek Savaş Kurbanları ile çalışıyorum, yazık ki bu sayı çok yüksek. Mayıs 1992 yılında Sarayevo yakınlarındaki Zenisa şehrinde çalışmalar için bulunuyordum.. Savaş sırasında bu şehir, esirlerin toplandığı merkez konumunda idi. Bu şehre, işkence görmüş insanlar, tecavüze uğramış kadınlar, yerlerinden sürülmüş Müslüman Boşnak insanlar, çıplak, yalın ayak, ellerinde küçük bir naylon poşetle geliyorlardı. Bu şehrin nüfusu 120 bin iken, Kasım ayında yarım milyon yerlerinden sürülmüş insanla 620 bin idi… Meslek olarak Latin dilleri tarih profesörüyüm. Soykırımın yapıldığına kendim de inanmak istememiştim… Okullarda eğitim bitmişti, bütün okullar, savaş kurbanı insanlarla dolu idi. Tecavüze uğramış kadınlar bana geliyordu, kendi başlarına gelenleri bir tanıdığının başına gelmiş olarak anlatıyorlardı, sonra ancak hamile olduklarını anladıklarında kendileri olduğunu söylüyorlardı… Trnopolye esir kampından, 26 Haziran 1992 sürülmüş insanlar trenle geldiler. Omarska esir kampında 6 bin kişi vardı, bu kamta kalan 36 kadına toplu tecavüz edildi. Onlar hepsi Hollanda- Hag İnsan Hakları mahkemesinde şahitlik ettiler. Trnopolye esir kampında on bir esir vardı, çoğu kadın ve çocuktu. Erkekleri öldürebilmek için, 2000 kadını serbest bıraktılar, bütün müslümanlar öldürüldü, kadınlar otobüslerle, vagonlarla Ozren dağına kadar getirildiler, sonra da yayan yürütüldüler, yolda arkalarda bırakarak tecavüz ettiler. Zavidoviç Serbest bölgesine kadar yayan geldiler, onları bekleyen trene bindiler. Serbest bölgeye gelen kadınlarımızı karşılamak için müzikle bekliyorduk, hava soğuktu. Kadınlar çıplaktı, yalın ayaktı, üstleri yırtık, aylarca hiç yıkanmamış, üstlerindeki tek elbiseyle onca zaman… Çıplak vücutlarını utanarak elleriyle örtmeye çalıştılar. Aramızda bulunan erkekler yüzlerini çevirdi, hepimiz üzerimizdeki hırka ve ceketleri otomatikman çıkarıp onları örtmeye çalıştık, korkunçtu, korkunçtu… O zaman dedim ki, bu olanlar bir soykırımdır…! Bilgisayarda verileri toplamaya başladık.300 veriden oluşan belgelemeler. Katledilenlerin verileri-listeleri, kayıpların verileri-listeleri, soykırım verileri-listeleri… Önemli bir faktör olması nedeniyle, Bu belgelerle, Müslümanlara yapılan soykırımı durdurmaları için Almanya’ya gittim. 320 bin Boşnak savaş mültecisini kabul etmişlerdi, ama soykırımı durdurmamışlardı, soykırıma inanmak istememişlerdi. Soykırıma, saldırıya doğal bir felaket gözüyle bakıyorlardı, sel gibi, yangın, gibi, deprem gibi… Vicdanlarını, bize insan yardımı yaparak temizlemeye çalışmışlardı… Bize silah ambargosu konulmuştu, hayatlarımızı kurtarmak için ambargomuz vardı, savunmamızı yapacak silahımız yoktu. “Eğer kendimizi korumamız için yardım etmeyecekseniz, bari bizi koruyun” dedik. Yapmadılar, müslüman olduğumuz için, bunu söylemek zorundayım, sadece müslüman olduğumuz için. Eğer Yahudi olsaydık edeceklerdi… Bunu ben Fadila Memişeviç söylemiyorum, bunu prof. Fransiz BOY söylüyor, bizim soykırım listemizi hazırlayan prof. Bizimle beraber burada acıları yaşan kişi. Ona minnetarız. Sonra başka saldırı oldu, Hırvatların saldırısı… bu trajediyi kendim yaşadım, bir buçuk sene o esarette idim. Yaşananların canlı şahidiyim. Kendi derimde vahşeti hissettim, çareyi gece gündüz çalışmakla buldum. Çok önemli belgeler edinmiştim. Almanya kriminal Polisine savaş soykırımını yapanların listesini vermiştim. O listeden bir kişinin 4 Şubat 1994 yılında Almanyaya gideceğini bildirmiştim, yakalayıp hapsettiler. Kişinin adı Duşko Dule Tagiç, Omarski esir kampındandı, esirlerin kıyımından sorumlu idi. Emir Baliçi katledilmişti. Esir Kampında bulunanları birbirlerine işkence ettirmişti… Almanya onu yakalamakla kendini biraz affettirmeye çalışmıştır. O ilk hapsedilen kişidir 25 yıl ceza almıştır. Buraya, Sarayevoya Ocak 1993 yılında, Foça esir kampından hepsi hamile olarak serbest bırakılan 50 kadın otobüsle geldiğinde, çok iyi hatırlıyorum, kendi gözlerimle gördüm, otobüsün üstünde şunlar yazılı idi : Kendi Sırplarından Ali İzzetbegoviçe” Kadınları doğuma çok yakın zamana kadar kamplarda tutuyorlardı, “bize sırp bir çocuklar doğuracaksınız”, diyorlardı… Kemal adını verdiği bir erkek doğuran 16 yaşında bir kız, çocuğunun yüzüne dahi bakmadan hemen vermiştir. Srebrenisadaki annelere, özellikle savaş kurbanı kadınlara yardım ediyorum. Avrupalı kadınlarla ilgili büyük hayal kırıklığı yaşamıştım, onları kınıyorum, yatlarla geliyorlardı… işbirliği için yalvarıyordum, yardım için yalvarıyordum hiç ilgili değillerdi… Hollanda’dan, Avrupa Parlamentosu Başkanı, iki kadınla tecavüzleri araştırmak için gelmişti, Boşnak müslüman kadına yapılanlara inanmayan bir ifade ile, hemen toplu tecavüze uğrayan 50 kadınla görüştürmemi istemişti, duyduklarıma inanamamıştım… Oğlunun hayatını kurtarabilmek için saklayan, oğlu duymasın, ortaya çıkmasın diye, 30 kişilik Sırp birliğinin, hepsinin ama hepsinin ona tecavüz ederken, kollarını ısırmaktan param parça eden anneye götürmüştüm. Kadına tecavüzleri bir günle, bir defayla kalmamıştı… Bundan daha dehşet verici olanlar da vardı… Kozarac, Pryedor yakınlarında, 13 yaşlarında ikiz kızları olan bir baba vardı. Bu ikizlere tecavüz edilmişti, Avrupa parlamento başkanını onlara da götürmüştüm, kızlar sayısız yerinden sürülmüş müslüman kadın gibi ve çocuk ve erkek gibi, okulda kalıyorlardı. Yüzleri bembeyazdı, iskelet gibi idiler, bir süre sonra, başına gelenlere dayanamayan bir tanesi öldü, 6 gün sonra da ikizi öldü… Daha fazlasını duymaya ve görmeye dayanamadılar, bembeyaz yüzlerle döndüler ülkelerine. Tecavüzler başta savaş soykırımı olarak kabul edilmemişti, bunun için çok mücadele verdik. İsviçrede, Brürkelde Birleşmiş Milletlerde. 1993 yılında yapılan insan hakları konferansına katılmıştım, o zaman tecavüzün savaş soykırımı olarak kabul edilmesini başarmıştık… Avrupalı Feministlerin yaptıkları büyük haksızlıktı, hoş olmayan şeyler yazıyorlardı. “Stratejisi olmadan yapılan vahşet” diyorlardı. Tecavüzün bir soykırım elementi olmadığını iddia ediyorlardı. Bu beni çok incitmişti, kendilerine gereken cevabı vermiştim… Savaş devam ediyor… Savaş yorumlanma süreci içinde… Kurbanlar için en önemli şey nedir? Hakikatin söylenmesi, adaletin yerini bulması ve onlara hakklarının verilmesi. Bu gerçekleşmediği takdirde savaş tekrar olacaktır… Sırpların zaptettiği tüm köylerin adları değiştirilmiştir… Kanıt olarak bende binlercesi var, belge olarak ve kafamda, beynim bir bilgisayar gibi, herşey içinde kayıtlı… Savaş kurbanı kadınların maaş almaları kabul edildi, bu Karara Türkiye de katılmıştı. Kurbanların yaşamak istedikleri ülkeyi özgürce seçebilmeleri ve onlara maddi desteğin verilmesi… Kimliğin değiştirilmesi ile ilgili bir örneğimiz var, Tecavüz edip hamile bıraktığı kadını zorlayarak evlenen ve kimliğini değiştiren bir çetnik ile ilgili… Bu kadın doğumundan sonra kaçmayı başardı, şu anda tamamen farklı bir kimliği var. Önemli şahitlerden biridir. Ancak bukadarını söyleyebilirim. Burada Bosnada kendi Mahkememiz var artık. Şahitler ve konuşanlar çok çabuk öğreniliyor, korkarım ki güvenlikleri yeterli değil. burası küçük bir ülkedir. Maalesef ki kurbanlar kendi hallerine bırakılmış durumdalar. Çok önemli bir konu daha var, onun üzerine çok çalışacağım. Savaşta Hamile bırakılan savaş kurbanı ve çocuklarını alıkoyan kadınların durumu… Çocuklarını alıkoyan kadınlar var, çocuklarını veren kadınlar var, çocuklarını alıkoyan ama gerçeği gizleyen kadınlar var ve çocuğunu veren ama bağlantı içinde olan kadınlar var… En büyük sorun, bu çocuklara gerçeğin nezaman ve nasıl söyleneceğidir. Bir milletin başka bir milleti tarihte eşi benzeri olmayan etnik bir kıyımla yok etmek, soyunu kurutmak, değiştirmek eyleminin… bu nesillerin gelecekte yaşayacakları büyük sorunların neler getireceği ise en ciddi ve geleceğin büyük sorunu. Bosna hersek saldırı ve soykırım yaşamıştı… Savaş kurbanı, toplu ve sistematik tecavüzlere uğrayan kadınlara gelince, bir tarih profesörü olarak, buna mağruz kalan kadınları yer ve isimleri ile tek tek sayabilirim, Drina nehri kanlı akıyordu, nerede kampların olduğunu; Vişegrad’daki kadın kampı, Foçada, Partizan, genel evler, Kalinovk”ta 13 yaşında bir kız tecavüzden sonra fenalık geçirdiğinde, ayılması için su dökerlerken, Sırp kadının “bırakın Türkü gebersin” dediğini… Başka bir örnek, kaçmayı başaran, sürekli tecavüz edilen bir kız, kaçmayı başarıp, leşlerin aktığı kanlı Drina nehrini sandalla geçmeye çalışırken, kürek çekerken, olur da Vişegrd’da öldürülüp nehre atılan babasının başına kazara vurmamak için, baş ve cesetlerin arasında korkarak kürek çektiğini… 3 – Bakira HASEÇIÇ – SAVAŞ KURBANI KADINLAR Derneği kurucusu ve başkanı Bosna Herseke saldırı yapıldığında Vişegrad’da evimde eşim ve biri 19 diğeri de 16 yaşında iki kızlarımla beraberdim . 21 Nisan 1992 tarihinde savaş soykırımcıları, kıyımcıları biri Vişegrad” da polis Veljko Paninçiç, komşum, beraberinde Sırbistanlı ve Kara Dağlı soykırımcılar ve diğer komşum İvanoviç Miodrag ile evimize daldılar. Bizi yan yana dizdiler, her bulundukları yeri kırıp geçerek, evin altını üstüne getirdiler. Altın, döviz, para, radyo istasyonu ve hiçbir zaman bizde, Boşnak Müslümanlarda olmayan silahları arıyorlardı. İki katı da talan ettiler… İlk önce 16 yaşında küçük kızımı ayakları çıplak olarak dışarı çıkardılar… Komşum Veljko Paninçic, elinde bıçak ve tüfekle tartakladı, oda oda aramaya başladılar. Öyle yaparken Müslümanları suçlamak için bir yerlere silah tıkadıklarını biliyordum, bu nedenle arkalarından gittim. Onlardan biri büyük kızımı odanın birine götürdü, ne olduğunu kavradığım zaman odaya daldım, bütün gücümle adamın sırtına atladım, yumruklamaya, vurmaya başladım, ama maalesef, maalesef çok geç kalmıştım… Ertesi günü iki asker ellerinde bir tebligatla gelerek beni emniyete sorgulamak için götürdüler, Hristo Perisiç bodruma götürdü, orada müslüman kadınlara toplu tecavüz ettiklerini biliyordum. Milan Lukuç çocukluğundan beri tanıdığım biri idi, ailesini de, hatta anneannesine emeklilik işlemlerine bizzat yardım etmiştim, Vişegrad Belediyesinde görevli idim… Lukiçin elinde orak biçiminde bir bıçağı vardı, o bıçak bugün de gözlerimin önünde saate binlerce kez havada uçuşuyor… Soyun dediğinde şaka yaptığını zannettim, ikisinden birini seç dedi… Bıçak ve tüfek zoruyla soydurdu, yapacağını yaptıktan sonra da, iğrenç bir aşağılama ile, üstüme işedi… Yanında orduda binbaşı olan kuzeni Sledoye Lukiç vardı, tek kelime etmeden durmuştu, seyretmişti başından sonuna kadar… Oradan görümceme gittim, gittiğimde acı içinde onun da aynı akibete uğradığını öğrendim, sonra eve gittim, herkes bana ne olduğunu anlamıştı… Üçüncü günü Orta Öğretim Merkez Okulu, Ahmet Beşireviçe götürdüler. Orada, gözleri morarmış ve şiş olarak Münevver KARIŞIK ile karşılaştım. İkimiz de konuşacak durumda değildik. Beni bir odaya götürdüler, orada askeri kimlikli, sağ işaret parmağı olmayan, uzun sarı saçlı, kendini binbaşı olarak tanıtan biri vardı. Bir saatlik sorgulamadan sonra, kendine ve bana birer büyük bardak konyak doldurdu, alkol içmiyordum, silah zoruyla içirdi, ardından tecavüz etti… Eve giderken, yolda müslüman erkekleri kampa götürmek için topluyorlardı, giden gelmiyordu… Arkamdan eşimin de geldiğini farkında değildim, yol boyunca ağladım, eşimle tek kelime konuşamadık… Ertesi günü evimin önüne çikolata renginde Titovo Ujise plakalı bir araba geldi, beni tekrar götürdüler. Götürdükleri yerde, Dragan Joroviç ile karşılaştım, çok iyi tanıdığım bir yüz, 4 yıllık kiracımdı, askeri elbise içinde idi, en çok bu vurmuştu, yanından geçerken sırtını çevirdi… Mirko İvanoviç bir çetnik, büyük payetlerle, askeri üniforma içinde, sözüm ona bana yardım etmek istediğini, istersem işime ve evime dönebileceğimi söyledikten sonra tecavüz etti… Beze tecavüz ederken, “Siz Türkler, bundan sonra Türk çocukları doğurmayacaksınız, artık bizim çetnikleri doğuracaksınız, diyorlardı. Bu sözler ise binlerce kez zihnimden geçiyor, “Türk, bundan sonra seni Ali İzetbegoviç bile bir çuval un karşılığında dahi istemeyecek” şekildeki aşağılamaları, aşağılayıcı sözleri idi. Onlar için şarkı söylemeye zorlanıyorduk, bilemediğim kadar aşağılayıcı sözler bize yöneltiyorlardı. Bize başka hiçbir şekilde hitap etmiyorlardı sadece, “Türkler” ve sürekli “Türkler yerine çetnikler” doğuracağımızı tekrarlıyorlardı. 4. Yasna FİSOVİÇ – Foça’lı Annemi, beni ve yedi kardeşimi Foça hapishanesine hapsettiler, En büyüğü ben 12 yaşında, en küçüğümüz de 8 aylıktı, arada 27 gün kaldık. Babamı götürdüler, bir daha odan haber alamadık. Orada iken beni, annemi ve başka bir kadını hapishaneden çıkarıp bir eve götürüyorlardı. En fazla beni götürdüler, 9 defa. Bir seferinde üçümüzü aynı odaya aldılar, Sırp çetnik önce bana tecavüz etti, zorla onlara seyrettirdi, sonra anneme etti, ikimize seyrettirdi, sonra da o kadına etti annem ve bana seyrettirdi… Ardından 9 gün Foça – Partizan kampında kaldık, oradan Konovik’te 10 gün kaldık. Orada yiyecek hiçbir şey yoktu, 8 aylık kardeşim sadece su içiyordu biz ise kırıntı toplayıp yiyorduk. Sarajevoya geldiğimizde çok kötü idim, ameliyat oldum, anneme öldüğümü söylemişler, öyle biliyordu, 6 ay sonra karşılaştık. Evlendim, çocuğum yok. Başkasının evinde kalıyoruz. Eşim çalışmıyor, iş yok, ben çalışmıyorum… 5- Vasviye FİSOVİÇ, Yasna’nın annesiyim. Çetnikler Akşam yemeğini yerken baskın yaptılar. Eşimi, çocuklarımı ve bir komşumu Milyan istasyonuna götürdüler. Erkekleri orada bıraktılar, kadınları Foçaya kadın esir kampına götürdüler. Bizi geçenin bir saatinde, hayvanlar gibi karanlıklar içine hapishaneye attılar. Ne yatak ne eşya, ne oturacak yer, hiçbir şey yoktu. Sabah olduğunda, aydınlandığında bir köşede tepeleme kadın giysileri gördük. Burada bizden önce 200 kadar kızın bulunduğunu, sayısız tecavüzlerden sonra onları bir yere götürdüklerini, öldürdüklerini anlattılar. Kızımı bir gece biri çetnik alıp götürdü, bütün gece bekledim gelmedi, sabah geldiğinde perişandı, ağlıyordu, ne olduğunu anlamıştım… O gün akşam aynı kişi tekrar geldi, kızım gitmek istemedi, tekmeleyerek götürdü. Aynı kişi beni, kızımı ve Sena adlı komşumu beraber götürdü bir gece, birimize tecavüz ederken zorla seyrettirdi. Kıştı, zorla soğuk suyla yıkattırdı. Sarhoştu. Korkmuyorsanız hadi gidin, dedi. O gece yanında tuttu hepimizi, kızım ve komşum beraber yattılar, üstleri açık. Beni kendisinin yanına, elinde kocaman bıçakla yatmaya zorladı, bütün gece korku içinde gözümü hiç kırpmadım. Bizi Kalvanik’e götürdüler. Biri geldi, başka kişilerin seni götürmeleri yerine bir tek benimle olman senin için daha iyi, diyerek kızımı götürdü. Orada, aralarında kavgalar, dövüşler olmuş, kızım gecenin bir saatinde perişan bir halde geri geldi… 6- Müyesser MEMIŞEVİÇ – Vişegrad Talihsiz savaş, Sırpların ansızın saldırısı başlamıştı, çocuklarım, eşim, kayınbiraderim vardı. Tartaklamalar, işkenceler başlamıştı, her çeşit işkence. Milan Lukiç eşimi kurban bayramının ilk günü katletti, kayınbiraderimi üçüncü günü. Evlerimizden sürmeye başladılar. Çetnikler evlere baskın yapmaya başladılar, önce sürmeye çalıştılar, sonra kalın dediler. Zoran Saviç tanıdığımız kişi idi, tartakladı, tecavüz etti. Çocuklarımıza bir şey olmasın diye hep saklamak zorunda kalıyorduk. Defalarca geri geldiler aynı şeyleri tekrarladılar… Çocuklarımı öldürdüler gözlerimin önünde, sonra kaçmaya çalıştık. Çocuklarımın kemiklerini aramaya çalıştım, bulamadım, kocamın, kayınvalidemin, görümcemin, kemiklerini bulabildim ama çocuklarımın bulamadım. Görümcemin dokuz aylık bebeğini öldürdüler. Anne babamı da kaybettim, burada Sarayborsanada yaşıyorum. Hastalıklar içindeyim, şeker hastası oldum, artık dayanamıyorum. Çetniklerin cezalarını bulmalarını istiyorum, yaptıkları zulümler, kıyımlar için ceza görmelerini istiyorum, kimin ne yaptığı artık ortaya çıksın istiyorum. İstediğim tek şey çocuklarımın kemiklerini bulmak, onları huzura kavuşturmak istiyorum. Bayram geldiğinde en kara günüm oluyor. Kurban gibi gittiler hepsi. Hala o günlerin korkusu bende devam ediyor, sürekli kabuslar görüyorum, karanlıkta uyuyamıyorum. 7- Memnuna YAŞAREVİÇ – Vişegrad Vişegrad’danım, o talihsiz savaş başladı, Çetnikler saldırıya başlamışlardı Vişegrad şehrine, benim yaşadığım köyde Sase’de 17 kişi şehit olmuştu, hepsini katlettiler, benim oğlum da rahmetli aralarında idi. Köyün adı Sase. Birleşmiş güçler vardı ve bize hiçbir şey olmayacak demişlerdi… Artık nereye gideceğimizi bilmiyorduk, bir oraya bir oraya kaçışmaya başladık… Ondan sonra da erkekleri toplamaya başladılar, çok erkek götürdüler, gidenler geri gelmiyordu, çığlıklar, bağrışlar, yankılanıyordu, Vişegrad yanıyordu, tam bir facia idi. Lukiç, benim üstümde oturan, Biliyordu görümcemin Almanyada olduğunu, rahmetli eşimin de Yak’da olduğunu, tam bir yağmalama idi, nerde altın var, nerde para var, nerde güzel Boşnak – müslüman kadın var hepsini biliyorlardı, kadınları bulup alıyorlardı götürüyorlardı, tam bir felaket, bir facia idi… Ben o köyde en güzel değildim, benden çok daha güzelleri vardı, Lukiç geldi, altın ve para istedi, görümcemin evi yakınımda idi, evinde değerli hiçbir şey tutmazdı, bana da bırakmazdı, bahçeden geçerek oraya götürdüm. Evi aradılar, hiçbir şey bulamadılar. Beni kapıya dayadılar, onlardan biri, bir bıçak aldı, başıma nişan alarak fırlattı, uzun saçlarım vardı, bir tutam saçım kapıda kaldı. Orda bana tecavüz ettiler, sonra başladılar tükürmeye ve… Sonra saçımdan yakalayarak yukarıya, evime sürüklemeye başladılar, haykırdım. Oğlumun adı Muhammed’di, dışarıda, evimizin biraz yukarısında idi. Eve girdiler ve her tarafı alt üst ettiler, beni de bir tarafa fırlattılar, bıçakları aldılar, en keskin hangisi sordular, nereden bilirdim o bıçağın oğlumun gırtlağını keseceğini… İşte bu, en keskini bu dedim, sandım ki bıçağı alıp gidecekler. Peki dedi, ve tekrar orada tecavüz ettiler… Evden evin avlusuna sürüklediler. Ben acıdan çığlık atınca oğlum duydu, kurtarmak için koşarak geldi, onu yakaladılar… oğlumun gözleri önünde, evin avlusunda ulu orta tekrar tecavüz ettiler. Oğlum, bırakın annemi diye yalvarıyordu. Gel buraya Türk, dediler, oğlumun adının Muhammed olduğunu bilerek… Bir yandan beni tutarken, o en keskin olarak seçtiğim bıçakla, kemikleri bile kesebilen, görümcemin Almanya”dan getirdiği… Yalvarmaya başladım, bıraksınlar diye, o daha genç dedim… 16 yaşında idi… O kişi, burada da resmi olan, Lukiç, arkasından, saçından yakalayarak, sarı, çok gür saçı vardı, başını geriye çekti, “gel buraya Türk” dedi, oğlum sadece “Anne yardım eeet…! diyebildi… bıçağın boynunu kestiğini, gördüm… beni tutandan kurtularak koştum, başını bedenine birleştirmeye çalıştım, ama ne çare… Burada resimde olan Lelek ve diğeri, biri bir ayağından diğeri diğer ayağından tutarak, yola doğru sürüklemeye başladılar, orada septik kuyusu vardı, iki bacağı açılmış vaziyette başı ayrılmış, gırtlağı görünüyordu, dili kocaman ve simsiyah olmuştu, kan oluk gibi kuyuya doğru akıyordu. Beni bir arabaya attılar, ilk öldürülen Behiyenin Pasat arabasına… Başım öylece oğluma bakar halde kaldı, taa ki gözden yok oluncaya dek… Bir daha oğlumu görmedim, beni bir ay götürdükleri otelde tuttular, kestiler, yaktılar, meme uçlarımı kestiler, affedin, başkalarında gibi benim memelerimin başları yok, o halde iken kestiler, her tarafım kesik, dudaklarım, her tarafım. Altın ve para vermediğim için, evimden ne varsa değerli almışlardı. Orada öyle işkence ettiler, götürdükleri andan itibaren kollarımız açık bir halde bağlı idiki, çarmıha gerilmiş gibi… Oğlumu katleden kişiye dedim ki ki, annen acıdan öyle bir kararsın, öyle bir acı ile en sevdiği için inlesin ve öyle acı nedir görsün ki, ömrünce unutmasın, öyle de oldu, en sevdiği küçük oğlu öldü. Komşumun oğlu bir şekilde kurtardı sabahın erken saatinde, temiz havayı hissederek boğulur gibi oldum. Kızımı da orada buldum, burada gördüğünüz kızımı, o da hayatta kalabildi. Haziran 1992 yılında idi, Vişegarad kanlar içinde idi, yürekler, parmaklar, cinsel organlar, bağırsaklar görebiliyordunuz, orası öyle iken, ben de orada idim, esir kampında idim. Pribojdan otobüs geldiğinde, erkekler topallayarak, inleyerek yürüyorlardı, Erkeklerin başlarını kesiyorlardı, sandalye üstünde, bıçaklar başlarına saplanmış vaziyette bırakıyorlardı.. Bu Lukiç’i kapatmak lazım, 3 metre kalın betondan yapılmış küçücük bir hücreye koymamız lazım ve bir damla su vermeden, normal insan gibi ölmesine izin vermeden, bir it gibi can versin. Benim çocuğum ve bizim, Meüsserin ve başka çocuklar nasıl öldü ise, Allah ona da versin ve bütün etleri lime lime olsun, bizim kalplerimiz acı içinde kıvranıyor, anlatıyoruz anlatıyoruz ve hiç kimseye anlatamıyoruz, savaş soykırımını, kıyımı, bize, binlercemize yaptıklarını ödüllendiriyorlar, onları nezamana kadar ödüllendirecekler? En iyi avukatları tutuyorlar, o avukatlar ki seni sıfıra indirebiliyorlar. Bu bir felakettir. Bizim davaları ise hiç kimse almıyor, ne buradan ne de başka ülkelerden, hiç kimse. Biz işte böyle savaşıyoruz, ama nereye kadar? Onları bize bıraksınlar, görelim ozaman. Benim kuvvetim olsa…. artık ağlamak istemiyorum, benim oğlum… Benim oğlum her gece geliyor, dolaba vuruyor, patlatıyor, aptal değilim görüyorum. Yerini bilip de ona bir Fatiha okuyamadım daha, hala yerini kemiklerini bulamadım, onu huzura kavuşturamadım, diğerler insanlar gibi. Ama yok… Avukatlar, Hag’taki hakimler onları ödüllendiriyorlar, kim bize para veriyor, hiç kimse, hiç kimse! Bizi alternatif konutlara yerleştirdiler (Belediyeye ait, geçici olarak tahsis edilen sığınaklara) bizi istedikleri gibi ve akıllarına estiği gibi oradan oraya şutluyorlar. Biziz onlar, Bosna Hersek’i kurtaranlar. Doğu Bosnadan veya orta Bosnadan olmuş olmasi hiç önemli değil, biz Boşnaklar kurtardık Bosnayı. Ama Yok…! Bize geçici, sığınaklar veriyorlar, kızıl haçın verdiği gibi veriyorlar, nereye kadar, nereye kadar…! 8 – Cemile SUBAŞIÇ – Zvornik Savaş başladığı zaman Zvornikte idim, orda yaşıyordum ve çalışıyordum. Hiç kimse ne olduğunu ve nedeni bilmiyordu, birdenbire saldırıya uğradık, kurtulmak için ormana kaçıyorduk, bizi hayvan gibi avlıyorlardı. Bizi müsümanları, kadın ve erkekleri esir kamplarında kapatıyorlardı, yakaladıklarını esir alıyorlardı, yakalayamadıklarına ise ateş açıyorlardı, öldürülüyordu. Gözlerimin önünde ateş açtıklarını ve vurdukları erkeklerin sadece yere düştüğünü ve kanın aktığını görüyordum. Kadınları boşalmış Müslüman evlerine yerleştiriyorlardı, bir katında erkekleri bir katında kadınları. Lipla’da, adı Rahmo olan bir müslümanın evine idik önce, Ljiple kasabasında, Orada 15 gün kaldım. Sürekli kadınlar getiriyorlardı, orası dar olduğu için okula götürdüler. Oradan da Zvornikte, Novi İzvorda bulunan, bir tuğla fabrikasına götürdüler. 3 ay orada kaldık, her gece, dayak, ırza geçme tekrarlanıyordu, hatırladığım orada 50 kişinin, 50 çetnikin bana tecavüz ettiğini, bayıldığımda, kendimi kaybettiğimde devam edenlerin sayısını bilmiyorum… O zamana kadar çocuğun olmamıştı, “bundan sonra da asla Türk çocuğun olmayacak” diyorlardı. Bizi Türkler diye çağırıyorlardı, Erkekleri ayakta duramayacak kadar dövdükten sonra “Türkiyeden Türkler gelsin şimdi ve ödünç alınanın nasıl iade edilirmiş görsünler şimdi” diyorlardı. “Bundan sonra çetniklerin çocukarını doğuracaksınız, siz bizim soyumuzdan, Sırplardan geliyorsunuz, siz Sırpsınız” diyorlardı, güya biz Sırplıktan Müslümanlığa dönme imişiz.. Sonra bizi hastaneye görürdüler, bayılıncaya kadar dövüyorlardı, Sevgili Allah nasıl bir dayanma gücü vermişti ki, okadar şeye nasıl dayanabildim bilmiyorum 3 kişi bizi sürekli dövüyordu, isimlerini de biliyorum. Sırp isimler idi, erkeğin adı Yovandı, kız kardeşi Biser ve Divna adında biri, ikisi hemşire idi, erkek ise teknisyendi, bizi dövmelerinin onlara terapi yerine geçtiğini söylüyorlardı. Bir çetnik birliği oraya geldiğinde, alem yapmaları için biz müslüman kadınlarını götürüyorlardı, eğlenmeleri ve tecavüz etmeleri için, bir land Rover e bindirip götürüyorlardı, çırılçıplak soydurup dans oynatıyorlardı, eğer gönüllü olarak oynamak istemezsek, kim olduğumuzu, adımızı, ne olduğumuzu unutuncaya kadar dayak atıyorlardı. Başımızı tuttuğumuz zaman hissetmiyorduk, her tarafımız uyuşmuş oluyordu. Yıkanırkan bedenimi hissetmemeyi isterdim.Hava değişikliği olduğunda öyle bir acım oluyork ki, her tarafımın acıyla yanıyır. Nörolojide tedavi görüyorum, bir sürü ilaç kullanıyorum. Bazen başım dönüyor, yazmadan bir şey yapamıyorum, aklımda hiçbir şey tutamıyorum, bazen nerde olduğumu unutuyorum. Her zaman konuşamıyorum, yalnız bir yere gidemiyorum, artık eskisi gibi değilim ve hiç olamayacağım. Bir çoğunun adını biliyorum, Branko Gruyiç onlardan biri idi, o ırzıma geçen ilk kişi idi esir edildiğimde, güzel bir kadındım, o kişi “Ben işimi yapmadan kimse ona elini sürmesin” demişti ve öyle de yaptı… Şimdi burada yaşıyorum ama korku altındayım, korkum hiç bitmedi. Çocuklarım var. Esir kampından bizi çıkardıklarında, değişim için beni Kücük Zvornik’e, Sırbistana götürdüler, bir daha Bosnaya dönemem için. Oradan trene bindirdiler ve Subotisa, Paliçeye götürüldük, orda toplu tecavüzlere devam edildi, kimlerin geldiğini, kimlerin gittiğini bilmek mümkün değildi, orası Sırbistandı, adamların sayısını ve kimliklerini bilmiyorum, felaketti, bungalo tipi evlere götürüyorlardı, 10 12 yaşında kızlara da tecavüz ediyorlardı, içim yanıyordu, kaç defa engellemeye çalıştım, bırakın, onlar çocuk daha, diyerek… Bu toplu tecavüzlerden çıktığım zaman bacaklarımdan su gibi kanlar akıyordu. Adamlar hepsi sakallı, kafalarında çetnik bereleri vardı. Nöbetçiler vardı,, sözüm ona bizi birilerinden koruyorlardı, bilmem kimden… Gençten bir asker kapıda nöbet duruyordu, ondan pamuk almak için izin istediğimde, halimi görünce dehşete içinde kaldı, başını eğerek, git ve bir daha da sakın gelme, dedi. Koşarak bir dükkana girdim, Macar bir kadındı satıcı, nereden geldiğimi söyleyince dükkanın arka tarafta sakladı, pamuk ve temiz çamaşır verdi, giydirdi. Akşam olunca da oradan gittim, kurtulmuştum ama Sırbistan’dan çıkamadım, 9 sene orada kaldım, müslüman olduğumu gizleyerek. Eşim de esir kampında idi, onunla 92 yılının sonunda buluştuk, 17 senelik evlilikten sonra çocuğum oldu, eşimle buluştuktan kısa bir süre sonra hamile kaldım, çocuğum olduğunda çetniklerden olduğunu sanıyordum ve çok üzülüyordum, Allah verdiğine göre, doğurmam için verdi, diyordum, bu benim çocuğum diyordum. Sonra kendime geldiğimde, hesapladığımda hamileliğimin o yaşadığım korkunç şeylerden çok sonra olduğunu idrak edebildim. 9- Fatima KEPEŞ – Rogatisa Rogas’danım, ormanda esir düştük, otobüse bindirdiler, Saraybosnaya gideceğimizi söylemişlerdi, 11.11.1992 Sarayevo ya giderken, Sokolac kadar geldik sonra bizi Rogasa geri götürdüler, bir ahıra koydular, 65 kişi idik, tamamen terkedilmiş bir yerdi, oraya soktular, onbeşgün yiyecek olarak bir yağ veriyorlardı, sonra erkekleri öldürmeye başladılar, kadınların ise ırzına geçmeye. Bir ay sonra beni oradan bir yere götürdüler, başlarındaki kişi, Vinko Boriçin emriyle bana gençler tecavüz etti, gece idi, ışık yoktu, sonra geri getirdiler. On onbeş gün sonra, bu sefer başlarındaki o kişi, Vinko Boriç tacavüz etti, sonra geri götürdüler. Sonra bir Brane Paneviç, arkamdan tuvalete geldi tecavüz etmek istedi, izin vermedim, sövdüm, bağırdım, sonra eşimin ve oğlumun, annemin olduğu yere, arkamdan geldi, onların yanında eğer yapmazsam gözlerimin önünde oğlumu ve kocamı boyunlarını keseceğini söyledi, sustum, cevap vermedim. Kocamı ve oğlumu da istedikleri zaman götürüyorlardı. Nekadar zaman geçti bilmiyorum, beni tekrar götürdüler, anadan doğma soydular, kendimden geçmiş, bayılmış olmalıyım hiç birşeyi hatırlamıyorum, kendime bir türlü gelememiştim nasıl giyindiğimi de hatırlamıyorum. Sonra tekrar götürdüler, Kıştı, çok soğuktu, saati sorduğumda kaldığımız yerdeki yaşlı bir kişiye sabahın 3 ü olduğunu söylemişti. Bir sonraki sefer götürdüklerinde sorguya tuttular, o Türk kadında şu varmı, o Türkte bu varmı gibi şu varmı, altın varmı, döviz varmı, gibi sorularb Sonra, artık Kur’anınınz yok, camiiniz yok, şalvarınız da yok, hiçbirşeyiniz yok, ve bundan sonra olmayacak, diyorlardı, susuyordum veya bilmiyorum, diyordum. Bıçağını çenemin altında tutuyordu, nekadar süreyle bilmiyorum, başlarındaki kişi Vinko Boriç emretti, “bıçağı bırak, tüfeği ve Türkü bırak öldür”. Bu sefer tüfeği çenemin altına tuttu uzun süre, sonra tekrar tecavüz… Yılbaşına kadar, iki aydan fazla bu böyle sürdü. Yılbaşından sonra da tecavüzler devam etti, erkeklere de kadınlara da, ister genç olsun, ister yaşlı, yetmiş yaşında da olsa, tecavüze uğramayan bir tek kadın bırakmıyorlardı. Altı ay hiç yıkanmadık, su yoktu, vermiyorlardı. İçmek için bile su vermiyorlardı, kar yiyorduk. Erkekleri öldürüyorlardı. İçimiz kuruyordu, açlıktan değil, susuzluk ve korkudan. Onlara su gerekmez, yıkanmak, abdest almak, taret almak için kullanıyorsunuz, başka şey bilmezsiniz siz Türkler, diyorlardı. Ve çocuklarımızın, eşlerimizin önünde ağza alınmayacak küfürler ediyorlardı, bütün erkeklerin önünde, Onların, çetniklerin kullandığı o sözleri kimse kullanamaz. Altı ay sonra bitlenme başladı, ne yıkanma vardı ne de bir şey. Toz ilaçlar getirdiler, ilaçlar sudan daha ucuzdur diyerek verdiler. Yiyeceğimiz sadece yağ idi, tarihi bilmediğimizden, bayramın nezaman olacağını da bilmiyorduk, ama onlar biliyorlardı ve yemeklerin içinde özellikle domuz eti koyuyorlardı, alın işte size bayram yemeği, domuz eti ile kutlayın, diyorlardı. Altı aydan sonra arabalara bindirdiler ve Zvornik’e götürdüler, orda bizi çetnikler karşıladı. Hepimizi öldüreceklerini söylediler. 55 kişi kalmıştık, erkekleri ve kadınları ayırdılar, oğlumdan ayrılmak istemedim, çentiklerden biri, yeterince gördüğümü söyleyerek ayırdı, o geceyi ayrı geçirdik, ertesi sabah hepimizi tekrar arabalara doldurup Bjelina şehrine götürdüler, Yine kadın ve erkekleri ayırdılar, oğlumu bu sefer yanımdan ayırmadılar. Bizi öldüreceklerini söylediler, onlardan başka birşey beklenemeyeceğini söyledim. Ertesi günü başlarındaki çetnik geldi, geri gönderilmemiz için bizi tekrar arabalara doldurdular ve geldiğimiz yere tekrar geri Rasadnyak’taki yere götürdüler. Bu sefer hiçbir eşya yoktu, duvarlar kanlan içinde idi, orada korkunç şeylerin olduğu belli idi, kaldığımız yerlerde ne varsa herşeyi yakmışlardı. Erkeklerden 25 kişi bir gecede yok olmuştu, hiç biri tüfekle öldürülmemişti, çeşitli işkencelerden sonra, gözleri çıkarılarak, motorlu testere ile biçilerek, kesilerek, katledilerek. Kadınları da aynı şekilde, ırzına geçirilmemiş tek kadın yoktu. Yaşlı adamı, komşumu, korkudan tir tir titreyen, çırılçıplak soyuyorlardı, utancımdan yüzüne bakamıyordum, yere yatırıyorlardı ve cinsel organını emmem için zorluyorlardı, karşımızda durup gülüyorlardı, “sizi böyle videoya çekmek lazım” diyorlardı. Kalbimin nasıl çatlamadığını bilmiyorum, nasıl dayandığımı bilmiyorum, bu ancak Allahın verdiği güçle olabilir, onun gücü olabilir. Ve şimdi onlara madalyalar veriyorlar, üstün başarılarından dolayı, benim bildiğim 19 kişiye verdiler. Bir kıza neler yapmadılar, ne işkenceler, bir sandalyeye oturttular, her öldürdükleri erkeği seyrettirdiler, çıldırsın diye, aklını yitirsin diye, zihninden hiçbir şekilde hiç çıkmasın diye. Sarayevoya döndüğünde bitmiş bir halde idi, ceset gibi… Açlık içinde idik, yirmidört saate bir, bip parçacık ekmeğimiz vardı, Vinko Boriç kapıya geliyordu,yeterince ekmek ve yiyecek olduğunu ama bize vermeyeceğini, kendisi için domuzunun bir kılının, bizden hepimizden daha değerli olduğunu söylüyordu… Bu vahşeti iki sene boyunca yaşadım. 10- Ziba YAJIÇ – Sarayevo Eşimi öldürdükleri yerde, gözlerimin önümde boynunu kestikleri, Grbavisa-Sarayevoda esir düştük. Bizi bir eve götürdüler, 6 ay orada kaldık, talan etmeler, dayaklar, işkenceler, eşime düzenli olarak her iki günde bir dayak adıyorlardı, 30 Ekim 1992 ye kadar Grbavisa’da kaldım. Değiş tokuşun olması gerektiği 29.9.1992 de bana yapacaklarını, eşimin gözleri önünde yaptılar, sonra da onu benim gözlerimin önünde kestiler, katlettiler. Radomil Furtulanın emrine göre, çocuğumla birlikte kurşuna dizilmem gerekirdi, bu ara “bir iyi bir komşu…?” çıkarak kurtardı ve kendi evine götürdü sonra da 30 Ekim 1992 de Vrbanja köprüsüne götürerek bizim tarafa bıraktı. Bütün bunlar bende çok kötü izler bıraktı, Allahım sen yardım et diyorum. kayınpederim, kayınvalidem öldürüldü, görümcem de aynı şekilde savaş kurbanı, ama o dayanamadı ve Bosnayı terk etti, ben kaldım burada Sarayevoda, gitmek istemedim, bütün acılarımla burada kalmaya karar verdim ve yaşadıklarımla savaşmaya. İleriye doğru gitmeye kararlıyım, Çocuğumu çok seviyorum. Onun için ve kendim için. Hiçbir şeyimiz yok, bizi kimse görmüyor, seyrek olarak birileri duyuyor bizim cehennemimizi, herşey yakıldı, yıkıldı, ben hala varım… Bütün bunlarla beraber, yaşadığımız bunca şey, binlerce kadınız, hiç kimse bizimle ilgilenmiyor, dernek başkanımız Bakira mücadele veriyor, devletten herhangi bir şey yok. Şimdi gideceğim bir yer olsa, hemen yarın buradan giderdim, çocuğumun iyiliği için. Benim yaralarımı hiç kimse tedavi edemez, saramaz. 25 yıllık iş hayatından sonra, firma satıldı, biri geldi aldı, çoğu benim gibi hasta, hepimiz hastayız, onlar ise hastaları çalıştırmak istemiyorlar, hasta ise hemen çıkışını veriyorlar, 6 aydır işsizim. Bizi koruyan kimse yok, bu durumda olan yalnız ben değilim. Sağlığımız nasıl, ne haldeyiz soran yok, hiç birimiz psikolojik olarak sağlıklı değiliz. Sonra bakıyorum dernek üyelerimize, tamamen yatağa bağlı hastalar var, bazıları çocuklarını kaybetmiş, bazıları bütün ailesini, o zaman diyorum ki, sen iyi durumdasın… 11- Nizama KOS – Vişegrad Savaş sırasında, benim için en zor olan günü sadece anlatacağım, O gün 3.Haziran 1992 idi. Çetnikler günde onbeş yirmi defa yaşadığım kasabaya, Kosovo Palje ye baskın yapıyorlardı. O gün, 3 Haziranda 5 tane araba evin oto parkına daldı, bizler saklanıyorduk. Çocuklarımla, büyüğü on iki, küçüğü onbir yaşında, yanımızda ve kalan gelinimizin iki kızı ile, biri sekiz, diğeri ise ikibuçuk yaşında, evimizde gizlendik. Evimizin önüne kırmızı bir opel park etti, içinden 4 ya da 5 çetnik indi. Kendi iki oğlumu, penceresi açık olan odalardan birine sakladım. Başka bir odada ise gelinim ve iki kızı gizlenmişti, ben ise mutfakta duruyordum. Kapı ayak darbesiyle açıldı, önünde otomatik silahlı, uzun sakallı bir çetnik göründü, evde kimlerin bulunduğunu sordu, benden başka kimse yok, dedim. Çocuklarımı saklamıştım ve bana herhangi bir şey olursa, silah sesi duyarlarsa çıkmamalarını, pencereden kaçmalarını, büyük oğluma kardeşini çıkarmasını söyledim. Bana vurmaya, tartaklamaya başladığı zaman vitrine dayalı idim, para, mark, altın arıyordu, her ne varsa. Olan paramla bonolar almıştım, onları verdim, attı, sonra küfretmeye, tükürmeye, aşağılamaya başladı, bağırarak beni öldüreceğini söyleyince çocuklarım çok korktu ve dışarı fırladılar, ayaklarına sarılıp öpmeye, “amca annemize bir şey yapma, onu öldürme” diye, yalvarmaya başladılar, ikisini tuttuğu gibi koridora attı, yerden kalkıp tekrar ayaklarına yapıştılar ve yalvarmaya başladılar. Ona bakarken bayılmak üzere idim, onlara dokunmamasını, beni öldürmesini güçlükle söyleyebildim, yalvardım. Çocuklarımın hayatı karşılığında, 10 dakika içinde 300 mark masaya koymasam onları öldüreceklerini söyledi. Param yoktu, yapacaklarına dayanamayarak bayılmışım, üstüme atılan suyla kendime geldim. Kalkmam için bağırmaya başladı, bir şekilde kanepeye yaklaşabildim, çocuklarım yanıma koştu. O dışarı çıktı, bana da çıkmamı söyledi. O çıkar çıkmaz gözlüklü başka biri geldi. Çocukları hemen yine sakladım. Evde kim var diye sordu, kimse yok deyince yalan söylediğimi, hiddetle küfrederek, bağırdı ve çocukların odasına gitti, ayağıyla tekmeleyerek açtı, gelinim çocuklarıyla orada idi. Gelinimin kucağında ikibuçuk yaşında küçük kızı vardı, ağzını sıkıca kapatmıştı, ağzını sıkmaktan dudaklarından kanlar akıyordu çocuğun. Onları, dışarı kovdu, benim çocuklarım da dışarı fırladılar, hepimizi dışarı kovdu. Kapının önüne çıktık, başka kimim var diye sordu, üst katta hasta kayınvalidemin oturduğunu söyledim, yatalaktı, kalçası kırıktı ve hareket edemez durumda idi, oraya götürmemi söyledi, gittik, kanepede yatıyordu, emekli idi, kayınvalideme eğer parası varsa vermesini, yoksa hepimizi öldüreceğini söyledim. Onun da parası yoktu, onu göğsünden tuttuğu gibi kaldırdı ve yere fırlatıp attı, şimdi ikimizi de havaya uçuracağını söyledi. Ben o anda koridor kapısının önünde idim, cebinden yeşil bir bomba çıkardı, parmağına güvenlik kilidini taktı, o anda nasıl oldu, nasıl başarabildim, oradan nasıl aşağıya kaçabildim, bilmiyorum, hatırlamıyorum. Aşağıya kapıya vardığımda çocuklarım, gelinim, onun çocukları dizili idi, onlardan beş kişi onara oturuyordu. Bir tanesi beyaz saçlı idi, gözlüklü olan kişi de arkamdan koşarak geldi. Korkudan titriyordum, çocuklarıma birşey yapıp yapmayacaklarını sordum, başlarındaki kişi, ben başlarıyım, buradayım, korkma bir şey olmayacak,dedi. Onlara kahve yapmamı söylediler, çocuklar çok açtı, uzun süre bir şey yememişlerdi, önce onları doyurmak için izin istedim, izin vermediler. Kahveyi koy dediler. Bende kahve yoktu, kayınvalidemde olduğunu, alıp alamayacağımı sordum. Sen değil, o gitsin dediler, gelinim için, o koşarak gitti, elinde değirmen ile geldiğinde elleri korkudan, titremekten gidip geliyordu, onlar gülüyordu,, elektriğe ihtiyacın yok, böyle de kahveyi öğütebilirsin, dediler. Kahve için hazırlık yaparken odaya gitmiştim, arkamdan başları olduğunu söyleyen ve adı Dragan Şekariç olan kişi geldi, o anda dolabı açmıştım fincanları almak için, omuzumdan yakaladı, soyunmamı söyledi, yapmasın diye yalvardım, bluzumdan yakalamıştı bile, yırttı, parçaladı, sedirin üstüne attı, orda tecavüz etti, başımı kendisine çevirmeye çalıştım, çevirmedikçe vurdu, vurdu, defalarca vurdu, çok dövdü. Bana o anda olanlar olurken, gözlüklü olan da gelinimi çocuk odasına götürmüş tecavüz etmişti. Öyle olduğunu onlar gittikten sonra konuştuğumuzda anladık., yalnız biz biliyorduk, çocuklarımıza hiç söylemedik. Sonra kahveleri hazırlayıp dışarı çaktım, o da arkamdan geldi, herkes orada oturuyordu , garnizonlarının merkezi orada idi, onlar hepsi bahçemde, masanın etrafında oturuyordu, sonra aralarında arabaları nerde nasıl buldukları ve talan ettikleri ganimetler için kavga ettiler. Kahveyi doldurmak için getirmiştim, fincanları masanın üstüne koymaya çalışırken tepsinin içinde uçuşuyorlardı, korku içinde idim. Kahveyi dolduramıyordum, dökülüyordu, ben dolduramayınca gelinim denedi, o da yapamadı, siz doldurun ben yapamayacağım dedim, hayır nasıl doldurursan doldur dediler, bir şekilde dökerek doldurdum. Sigara çıkardılar, içmeye zorladılar, ağzımıza götüremiyorduk, dişlerimiz zangır zangır titriyordu, konuşamıyorduk, Kahveyi önce benim ve gelinimin içmesi için zorladılar. Onlara birşey yapmış olmayalım içine bir şey koymuş olmayalım diye koktular. O anda bir komşumu getirdiler, adını hatırlamıyorum, bizim bir yere gitmememizi, onları ikimizin de beklemesini, tekrar geleceklerini, geç kaldıklarını, bir kızın yanına beşte olmaları gerektiğini, onun işini bitirdiklerinde yedi buçukta bizi, götürmek için geleceklerini, söylediler. Bir an önce gitmelerini bekliyordum. Onlar gider gitmez, yanmakta olan evi söndürmemizi söylediler, komşumuzun evini yakmışlardı. Arabalarına bindiler ve gittiler, gider gitmez hemen tekrar geri geldiler. Fatıma adlı komşuma,” arabayı, para vermeden, altın vermeden, hiç bir şey vermeden satın almak istiyorsun öyle mi? Şimdi ateşte yanacaksın” diyerek, ayaklarıyla bahçe içinden geçerek çitleri yıkarak onu alıp götürdüler. Olup biteni görebiliyordum, yakındı çünkü, Fatıma evin altına gitmişti, geri geldiğinde yaktıkların evin koridoruna, alevlerin içine canlı canlı attılar. Nasıl yandığını gördüm, bir insan vücudunun öyle yanabileceğini bilmiyordum. Üç kez bağırdı, yardım edin, yardım edin, yardım ediiiiiiiiiin, üçüncü bağrışı dehşetti, korkunçtu…Dragan Şeçariç tabancasını çıkardı ve iki el ateş etti, onu vurdu. Bana koşarak geldiler bahçeye, su istediler, ama yoktu. Dragan sokak çeşmesine gitti, yüzünü yıkadı, gideceğini ve tekrar geleceğini, bizim bir de yere gitmememizi söyledi. Onlar arabayla gider gitmez, çocuklara patik ve ekmek almak için eve koştum, onlarla parka kaçacaktık, ama başaramadık. Bu sefer çetniklerin asılları geldi. Siyah üniformalı ve büyük şapkaları ile, filmlerde gördüğüm gibi, büyük bıçakları vardı, Birisini arıyorlardı, bize sordular, bilmediğimi söyledim. Bizim için geldiklerini sanmıştım. Bizim evin önünden geçerek gittiler, aşağıya gittiler, komşumun kalmış bir renosu vardı, onu iterek caddeye çıkardılar, çalıştırıp gittiler.. Diğeri geri kalan adamlarını toplayarak kampa götürdüler. Onlar gidince, Bakira ve eşim arabayla geldiler, o korkunç şeyler sırada yoklardı. Fatımanın yandığını, bulurlarsa başında metal bigudisi ve boynunda altın zinciri olduğunu söyledim. Bakira kardeşimle beraber gitti, bana birşeyin olup olmadığını sordular, hayır dedim. Hiçbir zaman söylemedim, bir tek eşime söylemiştim. Çocuklardan hep gizledim, sadece gelinlimle biliyorduk. Onlar dedikleri gibi 8,30 dönmüşlerdi, kayınvalideme sormuşlardı, o da bir yerlere gittiğimizi, belki de öldüğümüzü söylemişti. O günler çok korkunç geçiyordu. Komşumuz Stanko öldüğünde, tam tarihi hatırlamıyorum, o zaman kendi çocuklarımla, kalan 12 erkekle, kadınların sayılarını bilmiyorum Drinayı geçerek kaçmıştık. Bir komşumuz kaçın dedi, nereye sorduğumuzda, nereye olursa, yerde yok olun yoksa bu gece herkesi öldürecekler. O zaman erkekler günün ortasında drinayı yüzerek geçtiler, hayatlarını risk ederek, çünkü her yerde nöbet tutan çetnikler vardı. Saat beşte de sanallarla bizi karşıya geçirdiler. 12 – Adisa LİKİÇ, Vareş köyünde yaşıyorum, savaş sırasında da orda yaşıyordum, benim köyüm Hırvat barış birliği tarafından saldırıya uğradı. 23.10.1993 yılında Hırvat’ların saldırısına sabah sekizde uğradık. Öldürüyorlardı, çocukları, kadınları, yaşlıları, kimi bulurlarsa, öldürdüler. Alimle evde idik, sonra bizim altımızda daha korunaklı bir evde saklandık. Bir süre orada idik, sonra vantilatörün arasından bir asker gördüm, köyümden komşum olan, o anda dışarı çıkmamız için seslendi. Babama, bunlar bizim komşumuz, bize bir şey yapmazlar dedim,onlarla görüşüyorduk. 12 kişi kadardık, çocuk, kadın ve 3 yaşlı erkek, babam ve komşular. Evin önüne çıktığımız zaman bir sürü kişi vardı, kimseyi tanımıyordum komşumuz orada değildi,, evin arkasına gitmişti, bize görünmedi. Hemen erkekleri kadın ve çocukları ayırdılar bir tarafa, bir asker tecavüz ettiği bir kızı getiriyordu, onu bıraktı ve beni bir tarafa ayırdı. Orda babamı, komşumu öldürdüler, 27 yaşında olan amcamın oğlunu katlettiler, yaşlı bir kadını aynı şekilde. Beni bir komşunun evine götürdüler, orada tecavüz ettiler, o zaman 16 yaşında idim, karşı koydum, bağırdım, direndim, yumruklandım, dişlerimi kırdılar, hala yaptıramadım… Bir şekilde kurtuldum, o nafakam nereden geldi bilmiyorum. Kendimi dışarı zor attım, dışarıda kadın ve çocuklar vardı, onlara katıldım, onları dövmüşlerdi, işkence etmişlerdi, sonra artık öldürme yok dediler, hepimizi yazın kullandığımız küçük ahşap kulübeye soktular. Bana tecavüz edenin hatlarını biliyorum ama tam olarak tanımıyorum, adını bilmiyorum, maskeli idiler, üniformalı idiler. Bizi ispiyonlayan komşularımızın yardımı ile Kiselyaktan gelen birlik en fazla bela çakarmıştı. Kulübeyi içinde biz canlı canlı, yaktılar, ölüleri ateşe attılar, ve gittiler köyün içlerine doğru, biz köyün tam başında idik. Dumandan boğulmak üzere iken annem ve bir komşumuzla kapıyı kırmayı başardık, onlar yakıp gitmişlerdi. Ormana kaçtık, orada 3 gün kaldık, sonra teslim olduk. Ormanda gece kaçmayı, kurtulmayı başaran başka kadın ve çocuklarla birleştik. Sonra tekrar onların elinde kaldık 3 gün, çünkü ormanı kuşatmışlardı ve hiç bir çıkış yoktu, Sonra haberlerde duyulunca, birleşmiş Milletler devreye girdiler ve serbest bölgeye çıkmaları için insanları bıraktılar, Ben çıkmadım, ormanda 5 gün kaldım, canlı olarak bir daha ellerine düşemezdim. Birleşmiş güçler benim ve daha sonra bana katılan bir arkadaşım için özellikle geldiler ve bizi kurtardılar. Daha ne diyebilirim, korkunç, babanın ölümünü, akrabalarının katliamını görmek, bilmek, annen ve baban baksınlar, onların gözleri önünde hayatını söndürsünler… 1994 de evlendim, iki çok iyi çocuğum var, sağlıklılar, bugüne kadar yaşabildik… Başlarında olan kişi 12 seneliğine Hagda hapis cezası aldı, suçunu kabul ettiği için. Biz ise, Yaşıyoruz, çalışıyoruz, tabletlerle. Çocuklarıma, kiminle yaşadıklarını, kiminle iş yaptıklarını, komşu olarak kime güveneceklerini bilsinler ve unutmasınlar diye anlatıyorum, öğretiyorum. Bize kimse yardım etmedi, belki Allah onlara yardım eder… 13- Feride LİKİÇ – Vareş Konuşan kişi, Adisa öz kızımdır. Önce dünyadaki bütün Müslümanları ve Türkiyeyi selamlamak istiyorum. Bir anne, bir eş, bir müslüman kadın olarak, diğerleri neyi yaşadılarsa ben de yaşadım. İki çocuğum vardı, oğlum 14, kızım 16 yaşında idi, çok iyi bir evliliğim vardı. Bizi Hırvatlar, Hırvat barış gücü esir aldı, başlarında Ivisa Rayıç vardı. Suçunu kabul ettiği için 13 seneliğine hapis cezası aldı. Başlarına gelenleri konuşmayan çok aile var. Adamlar hepsi maskeli idiler, küçük kızlarımıza tecavüz ediyorlardı. Türklüğümüze, Müslümanlığımıza, herşeyimize kürfrediyorlardı. Kızlarımızın işlerini bitirdiklerinde, “tertemiz kızlarınızı bize sakladığınız için, bukadar güzel yetiştirdiğiniz için çok teşekkürler” demeleri en fazla vurmuştu, sarsmıştı… Bunu asla unutamıyorum. Bu söylediklerini zorlukla dile getirebiliyorum, yine de herkese bizim insanımıza, Müslümanlarımıza söylüyorum. Herkes nerede yaşıyorsa yaşasın, kiminle yan yana yaşıyorsa yaşasın, ama iyi bilsin kimlerin yanında olduğunu, kime inanması gerektiğini, kimin düşman olduğunu, kimin komşu olabileceğini iyi bilsinler… Bizi canlı olarak küçücük ahşap evimizde yaktılar. Kocam, bir odaya götürülen kızının sağ çıkacağını bilmediğinden, kulağıma, kurtulursak oğluma iyi bak demişti… Kapıyı kırabilmiştim, çocuklar ormana kaçtılar, ben bayılarak orada kalmıştım. Bütün akrabalar canlı olarak yandı, herşeyimizi, altın, para, giysileri ne varsa hepsini talan etmişlerdi. Ormanda 2 gün 2 gece kaldık, yiyecek hiç birşeyimiz yoktu, çok soğuktu, donuyorduk, kızım donmak üzere idi, masajla ısıtmaya çalıştık, teslim olmaya karar verdik, oğlumu yanıma aldım, kızım onların eline canlı olarak düşmek yerine, açlıktan ve soğuktan ölümeyi tercih edeceğini söyledi, gelmeyi reddetti ormanda tek başına kaldı. Caddeye çıktık, kurşunlar yağıyordu. Bizi durdurdular. O anda oradan geçen barış gücü arabasını fark ettim, önlerine attım kendimi, Boşnakça çok az biliyorlardı, zorlukla anlaştık, arabaya aldılar, açlıktan bayılıyorduk, yiyecek verdiler. Müslümanların çoğunlukta olduğu bir yere gittik. Kızımı kurtarmaları için herkesten yardım istedim, polisten, tanıdıklardan. kızım Adsa iki gün daha ormanda kalmıştı tek başına. Sonunda kurtarabildik. Üstümüzdeki giysiler nemden, kandan,kirden, çürümüştü, dökülüyordu. İnsanların vicdanı yok, Avrupanın vicdanı yok, Hag’tan umutlu idik, büyük bir acı, hüsran yaşadık. Ivisa Rayıçın mahkeme sonucu, cezası 13 sene olarak geldiğinde herkes sarsıldı, bütün köyü kara hüzün kapladı. Köyde 38 kişiyi katlettiler, annelerin karnında bebekleri, hamile kadınları canlı yakıyorlardı, 3-5-13 yaşı arası çocukları, 70 yaşında kadınları bile, canlı kim varsa, herkesi yok ediyorlardı. Adalet, adil yargı, yok öyle bir şey, hangi adalet? Bize göre bu asla adalet değil. Şehirdeki bütün Müslümanları, okullarda, hapishanelerde, esir kamplarında, evlerde, genel evlerde, hastanelerde her yerde kapatıyorlardı, katlediyorlardı, yakıyorlardı, işkence ediyorlardı. Vareşte tecavüz etmedikleri tek bir kadın yok. Kızlar gizliyor, kadınlar gizliyor. Öğrenen erkekler sevdikleri kızları terk ediyor… * Bosna’ da önden gelen tv ve gazete adreslerine-ingilizce olarak Sýrbistaný, Hýrvatistaný, Karadaðý aklayan kararý protosto ettiðimizi, Hollanda Ýnsan Haklarý Mahkemesini, Toplu- sistematik, etnik soykýrýmýn-kadýna ve erkeðe yapýlan namus soykýrýmýnýn, Bosna sýnýrlarý içinde Bosnak ve Sýrp halký arasýnda yapýlmýþ bir þehir savaþýndan ibaret olduðu kararýný protesto ettiðimizi, kýnadýðýmýzý, bu mahkemenin müslüman toplum aleyhine verdiði bu kararýn insan haklarýný bizatihi ihlal ettiðini, bundan böyle bu mahkemenin verceði hiç bir kararýna itibar edilmeyeceði, beyanýný vermek, onlarin yaninda oldugumuzu, destekledigimizi belirtmek çok iyi olur. press@rtvfbih.ba desk@rtvfbih.ba tvdesk02@rtvfbih.ba www@pbsbih.ba informativna@ntvhayat.com marketing@dnevni-list.ba ahmet@ntvhayat.com fena@fena.ba redakcija@avaz.ba express@avaz.ba
Loading ...