Apparently, the upcoming January 30 elections in Iraq are mostly about Iran with regards to the consequences. Iran insists on a social model of the “Islamic” revolution, the last revolution realized in the past century. Iran’s Islamic understanding is much more different than Turkish Islam. There is no imamate in the Sunni belief. It is not an issue of faith. The Shiites, however, by establishing a clergy, make the imamate an issue of faith. Imams are the only authorities who know everything about the past and the future and are able to solve the secret meanings of the Holy Koran. Opposing them means opposing the Koran. Earning a divine title in this way, the imam has no responsibility before the public and cannot be dismissed. The source of his authority is Allah via the lineage of the 12 imams. One who opposes an imam is considered as opposing God. The clergy emerges as a result of the demi-God-king cult that finds its place in the Shiite sect; however, according to Sunni political doctrine, “The head of state in Islam does not receive any of his authority from God and does not have any divine title or authority. He is one of the members of the ummah, like the others. He is brought to the leadership position by the ummah or its representatives.” In Shiism, rejection of the imam’s opinions results in excommunication, because “the orders of the imam are the orders of God, his prohibitions are also those of God. Obeying imams means obeying God and a revolt against them is a revolt against God.” Imams do not only see [Angel] Gabriel, they also receive divine inspirations from God. The clergy has always been at the fore in Iran’s political struggle. Their financial autonomy and large lands have been very beneficial in this fight. The state power had always been on the side of religion until religion laid claim to the state and government. [Ayatollah Rohullah] Khomeini had established this route in order to export his revolution and Shiite understanding. This was a Shiite circle covering the entire Middle East, beginning from Lebanon and passing through Palestine. Shiite militants destroyed the whole place during the Lebanese civil war. They occupied southern Lebanon and never withdrew. If the Shiites win in Iraq, Khomeini’s Shiite circle will enlarge. If you ask the name of the administration in Basra and Nasarriyah, you receive the answer, Iran. The Iranian influence is excessive not only over Shiites but also over Kurds. A profound analysis of Fethullah Gulen, who had explicitly stated the points of the conceptual differences between Turkey and Iran in my interview published in 1997, is still valid today. * Sixty percent of Iraq is made up of Shiites and 20 percent are Kurds, living in the north. Then, who will emerge [victorious] from the ballot box? Iran’s powerful influence even disturbs some Shiites. The Iraqi Islamic Revolution Party and the Cause Party are Iranian sympathizers. The Iranian influence is clearly observed in the election propaganda techniques. Portraits of the powerful ayatollahs are on the posters and some people are visiting homes, one by one, explaining that participation in the polls is a religious obligation. Imams preach in mosques that those who support their lists, will be doing good deeds, much more important than fasting and praying. As Jordanian King Abdullah said, increasing Iranian influence might shake all Arab-Sunni balances. Nobody is demanding a theocratic regime like the one in Tehran. The creator of the Arab Hezbollah movement, Iran, is also accused of making atomic bombs. Condoleezza Rice listed Iran among the [six] outposts of tyranny. Everyone is also aware that Israel is the country mostly concerned about this potential threat. What is different here is that not only the United States and Israel are concerned about Iran, but Europe is concerned as well. Will Europe only be contented to remain in opposition or will it want to be included in the issue? Meanwhile, a rough ideology of the neo-cons is also to seek revenge. If we go back to the elections, can putting a ballot box in the middle be a sign of democratization in Iraq, where the influence of religion is high and ethnic tribal structures harm each other? Does democracy emerge from the ballot box? If this is not an operation to find a rabbit in a hat, what then is the magic of the ballot box? It seems that the ballot box, which is constructed on the focal point of the different expectations, will crash into problematic majority rule/pluralism. There are about one million Iranian immigrants in the United States, as many as the Americans themselves, in a country where the word Iran has become synonymous with terrorism. The Iraqi ballot box, constructed in the middle of the world, symbolizes an Armageddon-type election. *Global Tolerance and New York Talks, Timas Publishing. January 25, 2005

letter:Dear Nevval, first i must apologize for having written your name wrongly last week. Please forgive me. As to Iraq, you said exactly what i think about it. Except the clear difference between Shiism and Sunnism – i think of Saudi-Arabia and the Pashtunes, they are Sunnitic too. Are’nt the Alevites, which make the strictest difference to Chomeini in the Islamic World, much more Shiites than Sunnites in some respect? And I remember some poems of the Bektashi tradition, that i will not repeat if you are a Sunni. Perhaps, of course, you know them much longer than i do. I feel, that the Turks, as an ethnic tradition, make a difference. But also the Ottomans – they allied to the Sunna*, like the late Roman emperors to Christianity, and by that gained control of the faithful. I think, it is an alliance of powers. Chomeini and his successors rule(d) themselves, like Stalin, you’re right. That’s a difference, but i do not consider it very large if compared to liberal systems. In Saudi-Arabia, the theologians do not rule themselves, and nevertheless it is worse than Iran. So, the US will have much to do for a long time. Let us hope the best Hans-Peter Geissen *There is a degree dissertation which describes this alliance as a firm political and social control mechanism. Unfortunately, it is written in German. Some, like Elcin Kürsat-Ahlers, think, that the ulema control had become more fierce as the Ottomans became more and more defeated in Europe and started “Westernizing” reforms, which in turn jeopardized the position of the ulema in that alliance. GÜMÜS, Burak (2001): Türkische Aleviten vom Osmanischen Reich bis zur heutigen Türkei. – 262 S., Konstanz (Hartung-Gorre) Konstanzer Schriften zur Sozialwissenschaft Bd. 58 KÜRSAT-AHLERS, E., TAN, D. & H.-P. WALDHOFF (Hrsg.)(2001): Türkei und Europa. Facetten einer Beziehung in Vergangenheit und Gegenwart. – 235 S., Frankfurt am Main (IKO-Verlag für Interkulturelle Kommunikation) darin: -KÜRSAT-AHLERS, E.: Leitreferat der Organisationsgruppe. – 13-33.

Afyon Bolvadin’e kışın gitmek maceralı bir yolculuk. Uzun ve kalabalık bir güzergahta kamyon ve otobüslerin elinden kurtulup şehre girince derin bir nefes alıyor insan. Bolvadin Belediye Başkanı Dr. Ahmet Helvacı, “kentleşme ve medeniyet sohbetleri” adı altında kültürel faaliyetler başlatmış. İlk konuşmacı bendim. Artık belediyeciliğin altyapıyla sınırlı bir iş olmadığını söyleyen Helvacı, ekonomik kalkınma kadar kentliliğin değerlerini yaymak istiyor.

10.000 yıllık geçmişi olan Bolvadin, Anadolu’daki bütün devreleri yaşamış. Frigya döneminde çok önemli bir yerleşim Bolvadin’de dinî ve korunma amaçlı Yedi Kapı yeraltı şehri var. Roma döneminde şehir parası basılan Bolvadin, birçok Selçuklu ve Osmanlı eseriyle süslü. Emir Dağları’yla Sultan Dağları arasındaki bu vadi, arkaik dönemde bir iç denizmiş. Bolvadin ovası M.Ö. 295’te meydana gelen bir depremle yerkabuğu kırılır ve sıcak sular fışkırır. O nedenle bu vadiye “Şifalı Frigya” denirmiş. Bugün buranın adı “Heybeli Kaplıcaları”. Kükürtlü suyu cilt ve kadın hastalıklarına çok iyi geliyor. Modernleşme çabalarını çok önemsiyorum; çünkü termal turizmini bir türlü başaramadık. Sivas’tan şifalı balıklarımızı bile Almanya’ya kaçırdılar. Oradaki termal su havuzlarında hizmete sundular. Çok ilkel işletmelerle turizm olmaz.

Eber Gölü inanılmaz bir kuş ve balık cennetiymiş 30-40 yıl öncesine kadar. 150 çeşit kuştan söz ediliyor, bugün 10’u geçmez diyorlar. Bir metre boyundaki yayın balıkları ve turnalar anılarda kalmış artık. Sadece sazan ve yılan balığı çıkıyor. Hasırıyla ünlü Bolvadin’in ana malzemesi olan kamış, kındra sazlıkları da yok oluyor. Antik dönemde Eber Gölü’ne “Kırk Şehit Gölü” denirmiş. Bir rivayette “Kırk Âşık” dendiği söyleniyor. Fabrikaların atıklarıyla her gün ölmekte güzelim göl. Hem sanayileşemiyoruz hem en değerli doğal kaynaklarımızı “sanayicik” şablonlarına feda ediyoruz. Ahilerin kurduğu yerleşim birimleri bugün yok, ancak zaviyeleri, tekkeleriyle ünlü Bolvadin, Batı’da birçok araştırmacının konusu.

Köklü gelenekleri ve kentlilik değerleri olan Bolvadin’e eskiden “Küçük İstanbul” derlermiş. 1930-35’li yıllarda kadın garsonların hizmet ettiği gazino kültürüne sahip Bolvadin 1970’lerde göçle tanışıyor. Renkli bir kültürel yelpazesi var Bolvadin’in. Azerbaycan’dan göç etmiş Karabağlı bir köy bile var. Balkan göçmenleri, Çerkesler ya da Boşnak köklerini de görebilirsiniz. Yörük ve Türkmenler de var elbette.

AKP Kadın Kolları üyeleri çok faal ve içten. Evlerine varınca yarım saatte haşhaşlı katmer yapan yüreği güzel kadınlar sosyalleşmek istiyorlar. İki kitap verdiler, çok etkilendim doğrusu. Biri 1917 doğumlu Nesime Göker “Hayat Defterim” diye anılarını yazmış. İlkokul beşe kadar okuyan Nesibe Hanım, yeni harflerle ilk öğrenim gören Bolvadinli hanım aynı zamanda. 2000 sayfaya varan sayfalarından bu kitap çıkmış. “7 yaşından beri yazmak istiyorum, yetmişimde yazabildim.” diyen Nesibe Hanım için yazmak bir tutku. Diğer kitabın yazarı 1935 doğumlu Makbule Çemrek şiirlerini, ilahileri sayfalara dökmüş. Esas onu okutmayıp okuldan alan ağabeylerinin engellediği okuma aşkı kitabın özeti. O dönemde iki lira olan para cezasını ödeyip kız kardeşlerini okula göndermeyen ağabeylerinden konuşurken hanımlardan biri diyor ki: Eskiden düğün davetiyelerinde “kadınlar için yer ayrılmıştır” yazardı. Ben de buna hep sinir olurdum. Biz ayrı bir mahlukmuşuz gibi. Son yıllarda çok şükür bu ibare artık kalktı.

Kadınlarımızın okuma, yazma ve sosyalleşme ihtiyacını gömerek kentlileşmek veya medenileşmek mümkün değil. Bundan 800 yıl önce Ahi Evran “İnsan medeni tabiatlıdır.” demiş. Erkek medeni tabiatlıdır dememiş. Eski Ahi yerleşimi Bolvadin pek yakında kentlilik değerleri açısından örnek olacak diye düşünüyorum doğrusu.

Bir usta, bir film, bir özlem

Bizim 100 yıllık geçmişimize dönüp baktığımda ne olağanüstü bir malzeme olduğunu görüyor ve ağlıyorum. Bu müthiş tarihi arka planda, olağanüstü öykülerde ve aşklarda bir film bulup çıkaramayan sinemacılara, edebiyatçılara hasretim eski bir yalı gibi tutuşuyor alev alev.

25 milyon kilometrekareden küçülen Osmanlı topraklarına birçok savaş sonrası göçler oldu. Sadece Türkler değil, Çerkezler, Kazaklar, Kırgızlar, Ruslar, Almanlar, İranlılar gibi bir çok millet Anadolu topraklarına sığındı. Hâlâ yaşayan Don Kazakları, bir tane de kalmış olsa Kars köyündeki Alman aile ya da Çin’den göç eden Pamir yaylalarından gelenler, Afganistan’dan göç edip köyleri olanlar, Tatarlar ya da Kırım göçmenleri bu toprakların zenginliği. Kendi politik iç kavgasına kapanmış Türkiye maalesef son elli yılda hızla kaybolan etnik ve kültürel değerleri ne bilimsel, ne sosyal anlamda değerlendirebildi. Antropolojik bir cennet olan Anadolu’ya düşmanca davrandık. Akademik ilgi de, siyasi ilgi de olmadı.

Ibıhçayı konuşan son Ibıhlı bizim akademisyenler, gazeteciler için anlam ifade etmezken dünyada bu dili konuşan son insan, Macar Türkologların ilgisini çekti. Bir Macar, Ibıh sözlüğünü çalıştı. Şimdi de ülkemizde Amerikalı, Fransız antropologlar çalışıyor. Yunanlı sinema ustası Theo Angelopoulos’un tasarladığı 20’nci yüzyılda Yunanlıların göçleri üzerine üçlemenin ilk filmi olan “Ağlayan Çayır”, Odessa’dan 1919 yılında sürülen Yunanlıların Batı Trakya’ya yerleşmelerini, filmin odaklandığı ailenin oğluyla evlatlık kızı arasında yeşeren aşkı ve bu yüzden köyün tufan misali su altında kalmasıyla göçmenlerin yeniden yollara düşmesini anlatıyor “Ağlayan Çayır”. Filmin Kızılordu çizmelerinden kaçan Odessalı göçmenleri anneannemlerin Tuna kıyısındaki çiftliklerinden kaçısını gözlerimin önüne getiriyor. İki erkek, üç kız çocuğuyla evini olduğu gibi bırakıp kaçarken kocasının uyarısıyla mücevher kutusunu alır. Bir süre yol aldıktan sonra dedem büyükanneye sorar: “Elindeki çaydanlık ne Nevriye?” Büyükanne, mücevher kutusu diye çaydanlığı kapmış. Daha sonra Ege’de Yunan işgalinde yine kaçmayla sürer öykü. Babaannem ise Rodos’tan kopar gelir İzmir’e. Geride kalan yaşamlarını anlatırdı uzak bir öykü diye.

1998’de Altın Palmiye’yi kazanan Angelopoulos Yunan kültürünün en önemli öğesi olan trajediyi sinema diline uyarlıyor. Görsel bir şölene çevirdiği “Ağlayan Çayır” filminin öyküsünü de yönetmen Tonino Guerra ile yazmış. Anası babası Odessa’da öldürülen küçük kız Eleni’yi yanına alan ailenin oğlu Alexis kıza âşık olur. İki sevgilinin yasak aşkları, doğunca evlatlık verilen ikizleri, kızla evlenmek isteyen evin babası, evden kaçan âşıklar, yoksulluk, savaşlar, baskılar, trajedinin parçası. Filme hakim olan mavi, yeşille kahverengi tonlara siyah devamlı eşlik ediyor. Siyah bayraklar hiç eksilmiyor. Su her yerden akıyor, basıyor ve yok ediyor. Köyün en güzel evi olan çocukluk evi filmin sonunda suların bastığı bir iskelet olarak kalmıştır. En son ölü beden Eleni’nin ikiz oğullarından biridir. Eleni, evladının bedenine kapanırken en canhıraş çığlıklarını atar. Evlat acısını herkes iliklerinde hissedebilir bu sahnede. Sonunda Alexis ABD’ye göç eder; Eleni ise rejim karşıtlarını desteklediği için hapse atılır. İkinci Dünya Savaşı patlak verir, Yunanistan Almanlar tarafından işgal edilir, savaşın ardından ülke bir iç savaşa sürüklenir ve çiftin oğulları karşı taraflarda savaşır.

Eleni’nin ikiz oğulları Yunanistan’daki iç savaşın temsilcileri. İki karşıt cephede savaşan iki kardeş. Siyasi kavgalarda geçen yıllarımızda bize de tanıdık gelen bu hikayede ne çok kardeş yok oldu, küstü ya da heba oldu. Bizim 100 yıllık geçmişimize dönüp baktığımda ne olağanüstü bir malzeme olduğunu görüyor ve ağlıyorum. Bu müthiş tarihi arka planda, olağanüstü öykülerde ve aşklarda bir film bulup çıkaramayan sinemacılara, edebiyatçılara hasretim eski bir yalı gibi tutuşuyor alev alev. Kendi öykülerimizi, tarihi ve sosyal dünyamızı, kültürümüzü anlatacak, sentezleyecek ve büyük mirasımıza uygun başarıyla hepimizi dillendirecek filmler nerede? Film sadece bütçe ve para değil, gerçek sinemacılar Angelopoulos gibi yüreğini bilgiyle önüne dökebilir. Dünyanın her yerindeki Yunanlılar da bizi “vay öyle gösterdin!” böyle yaptın demeden hemen bağırlarına basıyorlar. Londra’da bir Helen vakfı müthiş sahnelerin fotoğraflarından bir de sergi açmış. Biz Türkler de bir sergi açtık diye 100 yılda pek seviniyoruz. Kendimizi anlamalı ve anlatmalıyız.

30.01.2005