Siyasal tarihimizde az görülen şekilde seçmen Türkiye’nin anahtarını AKP’ye verdi. AKP yoksulluğa isyanın temsilcisi oldu. Başarısız iktidarlar ve partilere tokat attı. 12 Eylül partileri gömülürken , tutucu söyleminde inat eden CHP de cezalandırıldı.
Yoksullar AKP’ye verdi. AKP varoşların sırtında yükselen bir parti. AKP merkez sağı doldurdu,sol perişan oldu sloganist bakışı yanlış. Türkiye daha sağa kaydı diyemeyiz. Türkiye’nin siyasi şartlarını bu kavramlarla açıklamak mümkün değil. Akademisyen ya da sosyal bilimci ünvanların sürekli tabloyu sağ-sol kavramlar üstünden okumaya çalışması Türkiye’yi anlamadan şablonist bakışla değerlendirmelerinin sonucudur.  

Kardäş töreklärneñ “Zaman” gazetasında Näval Söende (Näval Sävindi) “Ber fantastik şähär ul Kazan” isemle mäkalä bastırdı. “Boz katkan İdelneñ yarında basıp toruçı boz sarae kebek” ul dip yaza Näval. Döres, bu oçrakta, törek jurnalistı İdelne “Volga” dip atıy. Bez tatarlar, xättä yakın kardäşlärebezne dä İdelneñ çın isemen äytergä öyrätä almadık şul.

Elga östennän yörü

“Volga östendä Kazan kremlen säyrän kılıp yörgän vakıtta äkiyat dönyasına eläkkän kebek bulabız”! Yagni koyaşlı ildän kilgän xäbärçe öçen, älbättä, elga östennän yörü üze dä mogcizaga tiñ. Alar bit üzlärendä su östendä yöri almıylar, barı tik yözälär, batalar-kalkalar, köymägä utıralar. Könyak illärendä su östennän yörü öçen materiyadän tış xalättä bulırga kiräk. Xıyalıy häm romantik ruxlı töreklär öçen kışkı Kazan, katkan sulı elga menä şundıy serli häm äkiyati ber urın ul.

Kazannıñ tıynak arxitekturasına soklanu

“Kazan kremleneñ başkalardan aerıp toruçı arxitektura ürnäklären üz eçendä tuplagan krepost mäçet belän çirkäüne berläştergän mädäniyatne çagıldıra”, – dip yaza xuşı kitkän häm aptırap kalgan Näval Söende. Monı sanap beterä almaslık mäşhür arxitektor bulgan Mimar Sinannar ile, küktän egılıp kitäm dip karap toruçı biek manaralı “Soltanäxmät”, “Bäyazit” häm “Söläymaniya” (İstanbul), zamança da iskeçä dä bulgan “Xucatau” (“Xocatapä”) mäçete (Änkara) kebek bezgä genä tüel, bar dönya keşesenä da mogciza bulıp kürenüçe häykällärne kulda totuçı Törkiya keşese yaza. Şulay uk ul ildä borıñgı Gretsiya, Şumer, Assiriya, Ärmänstan, Vizantiya zamannarınnan kalgan unikal korılmalar, kalgalar, çirkäülär, kıya taşlarga çukıp salıngan tulı şähärlär, yarımcimerek amfiteatrlar bar. Yagni gajäplänererlek äyberne tabu avır. Tik avtornıñ Kazanga xuşı kitkän. Bu oçrakta Kazansunıñ, mäşhür “Volga”nıñ östennän ayak basıp yörü, anıñ xuşın oçırgan, häm şul täesirdän soñ anıñ añında Tatarstannıñ Törkiya yanında bik gadi häm tössez, täbänäk kürengän binaları da äkiyati bulıp çagılgan.

Bäysezlek könen onıtmagız

Avtor şulay uk Kazannıñ İstanbul belän tugandaş şähär buluın häm 1000 ellıkka äzerlänüen iskärtä. “Bu bäyräm çaralarına 31 ildän tışkı eşlär ministrları kiläçäk”, – dip yaza ul. Şulay törek jurnalistlarına xas närsä, fantaziyalär dä gazetada çınbarlık bularak urın algan. Äytik, avtor Kazannıñ bäyräm itü köne “Konstitutsiya kabul itelgän könne” uzaçagın iskärtä. Ämma 30 avgust konstitutsiya tügel, bäysezlek turında deklaratsiya kabul itelgän kön.

Universitetlar törle bula

Şulay uk Näval: “Yakındagı 10 el eçendä Kazanda här keşe universitet belemenä iya bulaçak ikän”, – dip yaza. Bu yañalık ta asılda başlangıç belemgä genä iya bulgan törek ukuçısın şakkattıra ala, älbättä. Çönki universitet beleme genä tügel, urta belem dä töreklärneñ kübesenä xıyal bulıp kala äle. Gärçä soñgı ellarda däülät “urta ukıl (mäktäp)”nı tämamlaunı da mäcbüri itep kuydı. Tik töreklärneñ “urta” mäktäbe bezneñ cidellıkka gına tiñ. Ä Kazandagı urta mäktäp däräcäse isä Törkiyadäge “litsey”ga tiñ. Şunısın da onıtmagız, Törkiyadä däülät universitetına atañ akçası belän genä ukırga kerep bulmıy. İmtixannarı gomumi häm internet aşa ber könne alına. Başkalaga kilep universitetlarda tanışlarnı ezläp yörise, rişvät suzası yuk. Azrak ball cıyuçı ministr ya bankir balaların biştär kütärtep provintsiyadäge universitetlarga ozatalar, yaki tüläüle şäxsi yaisä çit il uku yortlarına cibärälär. İñ tübän ball tuplauçılar isä bötenläy kerä almıyça dä kala.

Xatın kızlarga baş iep

Şulay uk avtor feminizm problemasın çitlätep uzmıy. “Doşmanga bireşmägän Söenbikä isemle ber xatın-kıznıñ ile bulgan Tatarstanda xatın-kızlarnıñ statusı bik yugarı”, – dip ışandıra. “İr-at zıyalılar da xatın-kızlarnıñ kanun çıgaru mexanizmnarında, parlamentta tagın da artaçagına ışana”, – dip yaza ul. Şulay uk ukuçıga cirle parlamentta 25 protsent xatın-kız saylanuın teläülären iskärtä. Bu turıda mer Kamil İsxakov häm Prezident Mintimer Şäymiev belän äñgämädän çıgıp yazgan ul. Ämma şul uk vakıtta gazeta “Däülät xezmätendä eşläüçeneñ 68 protsentı xatın-kız”, – dip xäbär itä. Monısın inde premer-ministr urınbasarı Zilä Välieva äytkän. “Bez här eşne eşlibez. Tik mal häm milek kemnär kulında dip sorasagız, kızganıç ki, bezneñ kulda tügel”, – dip belderä Zilä xanım. Avtor “dönyada 75 protsent malnı citeşterep, şunıñ 1 protsentına gına xuca bulgan” xatın-kızlarnı kızganıp uza.

Törek patşaları kayda yöri?

“Zaman” gazetası şulay uk Kazanga İrannıñ Xätemi kebek liderlarınıñ da kilep kitüen iskärtä. Monda Frantsuz premerı da kilep kitkän ide. Rossiya prezidentları da Kazannı üz itä. Barı tik töreklärneñ üzläreneñ genä ni premer-ministrları, ni prezidentları Kazanga kilä alganı yuk äle. Ä bit tulı kanlı tormış belän yaşäüçe şähärne avtor “Auraziyaneñ yöräge kebek” dip atıy. Şulay uk avtor elekkege Kazan keşeläreneñ, tatar gailäreneñ tormış räveşe gosmanlı töreknekenä yakın buluın da añlatkan. “Elek telebez seznekenä tagın da yakın ide”. Tellär yakın, dinnär, kannar ber. Barı tik törek patşaları gına Kazanga kilergä haman da kurka.

Çıga almagan gazetalar

Avtor tagın ber fantastik sensatsiya yasıy – tatarça 600 jurnal häm gazeta çıguın da “xäbär” itä. Tik, kızganıç, çınbarlıkta, Tatarstan häm Başkortstandagı barlık rayon gazetaların tuplasak da, töbäklärdä yaisä şäxsi näşriyatlärdä çıgıp tuktagannarın, biş elga ber çıguçı simvolik basmalarnı isäpläsäk tä ul kadär sannıñ yartısı da çıkmas şul. Alar yabıla da tora äle.

Rafaelga äşnä bulıp

Ämma şunısı möhim, Näval Söende küñele belän tatarnıñ yazmışın üzeneke itep kabul itkän. Ul bügengesen fantastika aşa karasa da, äle küptän tügel genä kiçergän genotsid vakıtların, uzgan çınbarlıknı äybät kürä. “Sovet çorında mäçetlär, din, sönnätkä utırtu kebek üzlärenä xas mädäni gamälläre tıelgan bulgan. Tatarça isem kuşu tıelgaç, urıs isemen kuşmas öçen tatarlar frantsuz, amerikan isemnär kuşa başlagannar. Bügen küp keşeneñ iseme frantsuz revolyutsionerı Marat yaki Rafael, Albert, Merlin”. Ämma şunısı da bilgele bulsın ide, äytik, 5 kardäşem dä, tugannarım barısı, äti-änilär dä sovet çorında tugannar, alarnıñ iseme bit Korännän alıngan, Parijdan tügel. Dimäk, teläge bulgan keşe üz balasına ul vakıtta da yunle isemne kuşa algan. Anıñ karavı bügen dä, tıyular betkäç, gailälärdä Marat, Rafael häm Albert isemnären kuşu dävam itä. Tragediya bezneñ uzganıbız gına tügel, ä çınbarlıgıbız da. Tik Näval isä çın duslarça, Kazannıñ häm Tatarstannıñ äşnäse bulırga telägän kebek, bu turıda yazmagan, barı tik pozitiv äyberlärne genä yaza.

Keşe gomeredäy kaderle agaçlar

“Karlı urmannarda gizep yörim. Işana almasılık ber maturlıgı bar Kazannıñ”. “Monda agaç kisü keşe ütergän eş kebek bulıp sanala”. Monı ukıgaç ta inde, kabat, äytik, üzeñne keşe üterüçe itep xis itärgä bula. Bezgä balta-pıçkı totıp küp agaçnı kisärgä turı kilgän ide bit. “Röxsät soramıyça, öy yanındagı bakçadagı agaçnı kisä almıysız. Kissägez dä, yañasın utırtırga kiräk bulaçak”. Yagni tözälergä teläsäñ, kabat agaç utırt.

Samimi xislär

Şundıy xıyalıy häm mäxäbbät tulı mäkalädä Näval “ak pärdä kebek açılgan ber irtädä, yaña xıyalıy äñgämälärgä birelep, Kazannı bolıtlar astında kaldırıp” kitä. Räxmät inde Näval, samimi häm kaynar xisläreñ öçen.

Amil NUR
25 mart 2004, 17:39
 

Buz tutmuş Volga’nın kıyısında buzdan bir saraya benziyor Kazan. Volga’nın üstünde yürüyerek Kazan Kremlin’i seyrederek masal dünyasına dalabilirsiniz. Kazan Kremlin benzersiz mimari örneklerini topladığı kale içinde cami ve kiliseyi birarada tutan bir kültüre sahip. Süyünbüke kulesi ise en önemli simge anıt.
Bin yıllık kent Kazan ‘ın fırtınalı tarihi ve kültürel dünyası bu masala burukluk veren bir tat.  

BİR DİYALOG PROJESİ : BÜYÜK ORTADOĞU
Marc Grossman ile toplantıya katılmak için Ankara’ya gittim,ancak onun aksayan programı sonucu Büyükelçi Eric S.Edelman ile masaya oturduk. Sayın Büyükelçi Grossman yerine Büyük Ortadoğu Projesi’ni anlattı bizlere. Doğru bir soruyla konuya giren Edelman, BOP’nin ne olmadığını açıkladı. Bir plan değil, bir diyalog projesinden söz ettiğinin altını çizdi. Başkan Bush’un “alternatif projeler olabilir mi?” sorusunu arada aktardı. Benim için önemli olan bu sorudan başladım düşünmeye. Alt alternatif projelerden oluşacak bir BOP diyalog şemsiye projesi olabilir.
BOP ‘nin haritasını Osmanlı haritası üstüne koyduğumda birebir örtüşmesi tesadüf değil elbette. İslam jeopolitiğinin coğrafi alanı Türkler tarafından genişletildi. Türkiye’nin bölgede deneyimi ve Batı ile bölge arasında diyalog oluşturması 80 yıllık değil, 700 yıllık bir kültür, değerler, güvenlik ve siyasi birikimin temelidir. Bölgede güvenliği sağlamak için ilk Vahhabilerle savaşan Osmanlıdır. Kavalalı Mehmet Ali Paşa 1811’ de Arabistan içlerine girdi. Vahhabi hareketi ölümcül bir yara aldı ama ölmedi. Kavalalı bölgeyi ele geçirmek isteyenlere karşılaşacakları güçlükleri anlatmak için anlatılan bir Arap söylentisine göre: “Bir Arap halısının ortasına elma koydum. Bunu kim halıya basmadan alabilirse harekatın komutanı onu yapacağım der. Kimse alamaz. Oğlu İbrahim halıyı elma kol menziline girinceye kadar sararak elmaya ulaşmayı başarır.” Ülkenin derinliklerine nüfuz edecek bir stratejiyi anlatmak isteyen Kavalalı’nın deneyimleri bugüne de ışık tutuyor. Bu birikimin kanat ülke olan Türkiye’de bulunması önemli. Amerika’ya karşı bölgede varolan güvensizlik Türkiye’ye karşı da var. Yıllarca sadece Batı yanlısı politikalar izleyen ,kendi özgün birikimini özgün bir politikaya dönüştüremeyen Türkiye’nin bu projede diyalog kuran olabilmesi gerekir. Köprüler inşa edecek ülke Türkiye ise aktif,özgün ve istekli davranmalı proje için. Kendi yerini kendi belirleyen bir Türkiye politikası BOP içinde değerlidir. Orta Doğu’ya modernizmi getiren Osmanlı kültürü, bölgede yatırım yapmıştı. Biz bunun izleyicisi olamadık. Fakat Türkiye Avrupa içlerinde yüzlerce yıldır var. Türkiye sıkı bir şekilde 150 yıldır Batı dünyasıyla entegre olma savaşı vermiş ve bunu AB üyeliği ile sonuçlandırmak isteyen bir ülke. BOP içinde Türkiye’nin güçlendirilmesi ve 2.Dünya Savaşı sonrası Avrupa’ya kazandırılan Almanya gibi yatırım yapılması gerektiği ortada. Japonya ve Almanya’ya yapılan desteğin bugün Türkiye için gerekliliği tartışılmaz. Projenin motor gücü Türkiye’dir.Bugünkü savaş kültürler ve değerlerin çarpışması, eski paradigma sahibi iktidarlarla yeni global köy yasalarının çatışmasıdır. İnsanı merkez alan anlayışın totaliter yapılara kafa tutmasının sonucu Atatürk Cumhuriyeti kurdu.Radikal devrimlerin tek sahibi olan ve bu devrimleri hayata geçiren Türkiye yeni anlayışın temsilciliğini almalı. Bunun için ilk önce anayasal düzenlemeleri yaparak düşünce özgürlüğünü hayata geçirmelidir. Ardından cinsiyet ayrımcılığını her alanda ortadan kaldırmalıdır. Özgür ve ortak bir Avrupa yaratmak çok uzun bir zaman aldı. Kimse inanmıyordu olacağına da. Ama bugün milli paralardan bile vaz geçildi. Bu irade BOP için de neden geçerli olmasın?
Amerika dağınık ve karışık bir tutumla değil, kararlı bir şekilde Türkiye’yi desteklemelidir. Bu bölgede bağnazlıkla özgürlüğün savaşının zihinsel formlarını kırmak öğrenci okutmak,ders koymakla olacak şeyler değil. Ama Ortadoğu Kalkınma Bankası kurma fikrini olumlu buluyorum.Yeni kurumlar yeni zihniyeti destekleyecek altyapıyı yaratır. Farklı düşünce biçimlerine ortak dil böylece zaman içinde gelişir.
Bunun alt yapısını kurmuş bir Türkiye’de önce tam teşekküllü bir başarı göstermek şart. Ayrıca bu alt yapı Kafkaslar ve Orta Asya’ya doğru devam etmektedir. Sağlam bir omurga BOP için çok önemli. Birbirimizle önce güven tazeleyen bir diyalog projesi gerekiyor BOP şemsiyenin altında. Sistemleri değil,insanı hedef alan bir kültürel ve sosyal projeler dizisi olarak görülmelidir BOP.
 

Dağlarına bahar gelmiş memleketimin,Ege’nin.Papatyalar beyaz köpükler gibi yayılmış yeşil çayırlara. Beyaz masa örtüleri gibi ağaç altlarını şenledirmiş. Sarı kır çiçekleri hayatı renklendirirken biz Ödemiş’in Kiraz köyüne yol aldık. Batı’da Doğu köylerinin şartlarını yaşayan yoksulluğa vardık. Tütün diyarı Ege’de tütün bitirilince yoksullaşan bu insanlara yeni bir proje umut olarak geldi. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile Devlet bakanlığı sosyal yardımlaşma ,dayanışma ve Teşvik Fonu ortak 100X2 inek,50X25 koyun koduyla bilinen bu projeyi hayata geçirmeye çalışıyorlar.Yoksul köylüleri hedefleyen bu proje sıfır faizle olmasına karşın erkekler daha önce ağızları yandığı için hiç güvenmemişler.  

Yeni olan her şeye bir özlem ve kutsallık atfederiz neredeyse.Bayramları yeni giysilerle donanmak sevaptır.Yeni bir şey giymek uğurludur.Yeni ev alınca birden bir şevk sarar aileyi tüm dertleri,sevgisizlikleri unutturacak bir can simidi gibi bakılır bu göçme olayına.Alış veriş ve yerleştirme ile geçen mutlu günlerin sonunda normal rutine giren yaşam ve insan ilişkileri hiç bir sorunun eski evde bırakılamadığını gösterir.Mekan değiştirmenin ferahlığı beraberimizde taşıdıklarımızla doğru orantılıdır.Yeni bir yıla girerken de her kültür ve inanış kendince kutsal olanın kutsanma törenlerini içerir.Brezilya’da vudular deniz tanrıçası adına sizi kutsar ve tüm kötülüklerin geçmiş yılda kalması için dua eder.İçinizdeki kötü ruhları kovar. Burada “beden ruhun örtüsüdür.Solucanın kılıfı gibi bir sargıdır.Şeytan içine girdikten sonra,ruh kendini savunmaya çalışır,Şeytanı şaşırtmak için birken bir çok olur,şeytan da çalabildiklerini çalar bu bölünmüş ruhtan.”İblis ruhları yüklenip bedenden çıkamasın diye kafanın üstüne kırmızı boya sürülür,çünkü kapısı oradadır bedenin.Bedenler evlere benzerler.O zaman mapus kalan şeytan gücünü yitirir ve ölür. Afrika’da da fotograf çekilmesine izin vermezler,onların ruhunu çalacağınıza inanırlar.Her bir parçası kendilerinde kalması gereken ruh! Yeni bir aşk ilişkisi de hep umutla başlar.Yaşamdaki tüm sevgisizlikleri bununla yeneceğinizi düşünürsünüz.Size aldırmayan kocanızdan kurtulmak için,sizi terk eden sevgilinizi unutmak için ya da sevgiden enfrete dönüşmüş ilişkileri gömmek için yeni bir aşk büyülü bir mükemmellik içerir.”Aşk ilişkileri” rasyantısal olduğu için sıradandır,ama bizim umduğumuz gerçek bir aşk ya da sevgi bulmaktır.Sevilmektir.

Batı kültürü bizden farklı olarak aşkı küçümser,sevgiyi yüceltir.Oysa tasavvuf dahil bizim geleneğimizde “aşk” vardır.Aşkla yaşamak ve görmek vardır.Ortega sevgiyle arzu arasındaki ayrımı yaparken “aşık olmak”bir dikkat olgusudur der ve “bir şeyi arzu etmek,kuşkusuz o şeye sahip olmaya doğru ilerlemek demektir(“sahip olmak”burada bizim bir parçamız olmasını istemek anlamındadır).Bu nedenle arzu,doyurulur doyurulmaz söner,doyumla birlikte sona erer.Oysa sevgi,sonsuza dek doyumsuz kalır.Arzunun edilgen bir özelliği vardır; bir şeyi arzu ettiğimde,alında arzu ettiğim şey o nesnenin bana gelmesidir.Yerçekiminin merkezi olarak ben,her şeyin benim önüme düşmesini beklerim.Sevgi arzunun tam tersidir,çünkü baştan sona etkinliktir.Sevgide,nesnenin bana gelmesi yerine ,ben nesneye giderim ve onun bir parçası olurum.Sevgi eyleminde iki kişi kendilerinin dışına çıkarlar.O bana doğru gelmez,ben ona doğru çekilirim.Sevgi,sevilen şeye doğru çekilmedir.”** Mevlana da “haydi ben bensiz geleyim/sen sensiz gel” der aşkın nehrine dalmak için.”Sevdiğimizde,içimizdeki dinginliği ve sürekliliği terkederek gerçekten o nesneye doğru göç ederiz.Sürekli bir göç durumu içinde olmak,sevgi içinde olmak demektir.” “Akışkanlık ve süreklilik” sevginin ruhsal ırmağının büyülü sözcükleridir.İçimiz kıpır kıpır olur.Bir lav çağlayanı olarak akar gider sevilene doğru.Lavın akışkanlığı ve sıcaklığı korkutucudur sıradan ilişkiler için,gerçek sevgi ancak bunu göğüsleyebilir.Onunla ayni yatağa girecek gücü ancak seven bir aşık karşılayabilir.Sevginin aktif gücü sürekliliğindedir.Karşımızdakine akıttığımız sıcaklık kadar bu süreklilik güvenli bir huzur sunar yüreğimize. Yeni yılda yeni bir yaşam biçimi olacak mı yoksa düzenin devamlılığı esası kolayca yılbaşından süzülecek mi bilinmez elbette.Yaşamın tüm direnci de burada yatar.”Aşk ilişkisi”ni aşk ve sevgi sanan yanıltıcı erotizm anlayışı insanın derinliğine ulaşamayan bir mantar tıpa gibi suyun üstünde salınır durur. Yeni yılın , ben herkesin gözüne aşk bahçeleri,gönlüne aşk şebboyları, dudaklarına aşk iksiri,ellerine aşk elektriği,kulaklarına aşk sözcükleri, burnuna aşkın tütsülü kokularını getirecek bir temizliği sağlamasını diliyorum.Zamanın lehimizde işleyen yanı olan olgunluğun tatlı ve sulu doyuruculuğunun ayrımına varabilirsek bugünü yaşamak da zenginleşebilir gelecekle birlikte.Belki yaşamla göz göze geliriz de birden infilak eder sımsıkı kapalı kapılar ve pencereler,ardına dek açılır yaşam önümüzde şafak söker gibi zamanın dudaklarında. Zamanın gözleri açılır ;işte yeni bir gün! *Masalcı,M.Vargas Llosa Can yay. **Sevgi üstüne, Ortega Y Gasset Yapı Kredi Y. NEVVAL SEVİNDİ

Yeni olan her şeye bir özlem ve kutsallık atfederiz neredeyse.Bayramları yeni giysilerle donanmak sevaptır.Yeni bir şey giymek uğurludur.Yeni ev alınca birden bir şevk sarar aileyi tüm dertleri,sevgisizlikleri unutturacak bir can simidi gibi bakılır bu göçme olayına.Alış veriş ve yerleştirme ile geçen mutlu günlerin sonunda normal rutine giren yaşam ve insan ilişkileri hiç bir sorunun eski evde bırakılamadığını gösterir.Mekan değiştirmenin ferahlığı beraberimizde taşıdıklarımızla doğru orantılıdır.Yeni bir yıla girerken de her kültür ve inanış kendince kutsal olanın kutsanma törenlerini içerir.Brezilya’da vudular deniz tanrıçası adına sizi kutsar ve tüm kötülüklerin geçmiş yılda kalması için dua eder.İçinizdeki kötü ruhları kovar. Burada “beden ruhun örtüsüdür.Solucanın kılıfı gibi bir sargıdır.Şeytan içine girdikten sonra,ruh kendini savunmaya çalışır,Şeytanı şaşırtmak için birken bir çok olur,şeytan da çalabildiklerini çalar bu bölünmüş ruhtan.”İblis ruhları yüklenip bedenden çıkamasın diye kafanın üstüne kırmızı boya sürülür,çünkü kapısı oradadır bedenin.Bedenler evlere benzerler.O zaman mapus kalan şeytan gücünü yitirir ve ölür.
Afrika’da da fotograf çekilmesine izin vermezler,onların ruhunu çalacağınıza inanırlar.Her bir parçası kendilerinde kalması gereken ruh!
Yeni bir aşk ilişkisi de hep umutla başlar.Yaşamdaki tüm sevgisizlikleri bununla yeneceğinizi düşünürsünüz.Size aldırmayan kocanızdan kurtulmak için,sizi terk eden sevgilinizi unutmak için ya da sevgiden enfrete dönüşmüş ilişkileri gömmek için yeni bir aşk büyülü bir mükemmellik içerir.”Aşk ilişkileri” rasyantısal olduğu için sıradandır,ama bizim umduğumuz gerçek bir aşk ya da sevgi bulmaktır.Sevilmektir.
 

20 yılını İran’da ve köylerde geçiren Avusturyalı antropolog Erika Friedl, bir dağ köyünde yaşayan kadınların öyküsünü anlatır.

Araştırma yapmak için mahallesine bile çıkmayan, 20 yıl aynı yerde tez yaptıran bölümlerin olduğu ülkemizde bu yayınlar önemli diye düşünüyorum. Türkiye ne kendi ülkesindeki araştırmalara ne de komşularımızda yapmamız gereken çalışmalara bir kuruş vermek niyetinde. Kimse de 20 yılını abuk sabuk araştırmalarla harcamayı sevmiyor zaten, koltuk kavgalarında geçen zamanlar daha önemli olduğundan bilimsel konuları boş ver! Üniversitelerdeki çekişmelerin kısırlığı içimi sızım sızım inletmiştir. Çalıntı tezlerde dünya birincisi olmaya aday ülkemizde akademik unvan merakı had safhada elbette. Ama ortada iş yok, merak yok, bilim adamı yok. Dünya listelerinde, makale atıf kategorilerinde görünmez durumdayız. Birçok çevrilen kitabın önünde araştırmacılar kurumlara, kişilere, vakıflara, üniversitelerine ya da devletin think-tank’lerine teşekkürlerini sıralayarak bizim çapsızlığımızın nedenlerine ışık tutuyorlar. Hiç olmazsa…

Kendi dişi tırnağıyla üretene saygı duyulsun dersiniz, o da yok! Bakalım sen bizden misin, değil misin sorgulaması var bu kez de. Hadi bakalım AB’ye girmek için dikdörtgen kafalarımızı bir yerlere vuralım arkadaşlar! İnsanın içi acıyor yazarken bunları. Gelen mailler, şikayetler ve dinlediğim fantastik kıskançlık öyküleri artık sinirimi bozuyor. Bir ömür böyle mi geçer?

İran’da köy yaşamına örnek olarak, araştırmaların akıcı bir dille sergilendiği “İran Köyünde Kadın Olmak” kitabı çok öğretici. Şah’a karşı yapılan ilk gösterilerin, devrim muhafızlarının tarih olduğu ve türkü, şarkı, müzik ve düğünlerdeki dansların devrimin işgüzar memurlarının gelişiyle gençlerin artık yaşamayacağı anılara döndüğü günlerden başlıyor. Köyün tarihinde ilk kez insanlar işsiz güçsüz kalıyor. Son on yılın yeni toplumsal düzeninin kadınlara yeni kapılar açmak bir yana eski kapıları da kapatacağı netleşiyor. “İran’daki kadınlar hiç bu kadar görünmez olmamışlardı.” diyor yazar. “Varlıkları tartışılmaz elbet, hatta sessiz çoğunluğu onlar oluşturuyor. Ama neye benziyorlar, ne düşünüyorlar?” gibi sorulara cevap arıyor. İran kadınları hakkında yazarın değerlendirmesi size bizden birilerini hatırlatacak eminim: “Orta sınıf, eğitimli ve Batılılaşmış İranlı kadınların söyledikleri var. Başka herhangi bir kentli gibi bu kadınlar da en az köylerin kendisi kadar eski basmakalıp bir tutumla köylü kardeşlerine acımayla karışık bir küçümsemeyle bakıyorlar: Birçoğuna göre İran kadınlarının büyük kesimini oluşturan köy kadınları pis, aptal, ezilmiş, kafaları batıl inançlarla dolu ve ivedilikle aydınlatılmayı bekleyen bir topluluk”. *

O nedenle onlarla yaşayan yazar kadınların tam bir yetkeyle donanmış kişiliklerini, onlar hakkında yazılmış değil, onların yazdığı öyküler olduğunun altını çiziyor. Kadınların kendi konumlarını nasıl gördüğünü anlamak isteği, kültürlerini, birbirleriyle olan ilişkilerini ve yaşam felsefelerini hem kendi hayatlarını, hem yakınlarındakinin hayatlarını kurarken nasıl kullandıklarını kavramak çok büyük bir deneyim. Bir kadın kahramanın dediği insanın içine ok gibi saplanıyor: “Ancak ölü bir kadın özgür bir kadındır.” Bizdeki en yaygın erkek esprisi ile bir yakınlık var aslında: “En iyi kadın ölü kadındır.”

Köydeki doğal kültürel ve sosyal ortamı bile harap eden ideolojik İslamcı tavır birçok dramanın da altyapısı sanki. Sevgiler, nefretler, evlilikler, kıskançlıklar, dedikodular ve kaynana-gelin çekişmeleri ne kadar tanıdık gelecek size biliyorum. Kadınların sorunları aşmak için ürettikleri çareler de tanıdık elbette. Kocası Kuveyt’te çalışan Mahrokh’a cevap veren Sara’nın atasözü de ilginç: “Mutlu bir hayat: Yemeğini seçecek bir karının olmaması. Mutlu bir hayat: Cevap yetiştirecek bir erkeğinin olmaması.” Köydeki kadınların eleştiri dozları ve cesaretleri inanın çok etkileyici.

Yaşamımız, sonsuz bir karanlıkla bir başka sonsuz karanlık arasındaki bir kıvılcım gerçekten.

(*) İran Köyünde Kadın Olmak, Epsilon Yay.

07.03.2004

Irak’ta Geçici Meclis’in %25’inin kadın olmasına karar verildi ve geçici Anayasa taslağı üzerinde anlaşıldı.
İster misin dünkü Irak bile Türkiye’yi geçsin ve Meclisi iki üç yıl içinde kadınlarla şenlensin. Büyük Ortadoğu Projesine model alınan Böyük Türkiye yine yaya kalsın!
AB’ne kabul edilmeyişimizin en büyük nedenlerinden birini anlamamakta politikacılarımız inat etmekte; Türkiye’deki kadına bakış açısının Avrupa içine taşınmasına izin vermeye içi el vermiyor adamların.
Türkiye’de kadına bakışın yasal ve pratik uygulamaları , töre cinayetleri adı altında kadın öldürmenin dayanılmaz hafifliği bizi AB’ne taşıyamıyor.
Yaklaşan 8Mart kadınlar günü nedeniyle yıllardır Anadolu’da ve İstanbul’da binlerce kilometre yaptım. Geçen sene 30 konferans verdim bir ay içinde. Bu yoğun emeğin ardında kadınlara verdiğim desteğin sonuçlarını görmek yatıyor elbette. Ancak yerel seçimler geldi ve kadınlar yine yoklar. İki parti lideri ve de eşi gözleri yaşlar içinde nasıl kadınların baş vurmadıklarını , çekindiklerini anlattılar. Bilmeyen inanır ne yapacak. Bense yıllar önce Ka-Der (Kadın Adayları Destekleme ve Eğitme Derneği) kuruculuğu ve yönetim kurulu üyeliği yapmış biri olarak ilk projeyi açıkladığımızda bütün Anadolu’dan üstümüze yağan kadın talepleri karşısındaki şaşkınlığımızı hala unutamam. Ağrı’dan bir köyden kadın bile arayıp “nasıl muhtar olmama yardım edersiniz?”diye sormuştu. Hepsi eğitim ve destek talep ediyorlardı. Eğitimle politikacı olmak istiyorlardı. Kadınların politikaya uzak durduğu ve aday olmadığı kocaman bir yalan. Pazar günü Ankara’daydım. AK parti ilçe kadın adaylarının bir kısmıyla görüştüm. Kadınlar bölgelerini en iyi bilen, en uzun zamandır politika yapan cevval kadınlar. Elbette aday olmuşlar. Ancak onlara dışarıdan,bölgeyi tanımayan , erkek olan adaylarla atlatmış yönetim. Kadınlar şikayetçiydiler. Kadın olarak politikacı olabildiklerini ama politik iktidara bir türlü dahil edilmediklerini anlattılar. AK parti de ,CHP de kadın aday yoktur masalını anlatacaklarına var olan kadın adaylara özen gösterseler ve hak yemeseler yeter. Bana anlatılanlar çok açık ve net.Erkek olmaktan başka özelliği olmayan (bu nedenle futbol yada kahve arkadaşı yeteneği bulunan) adaylar maalesef her zaman ki gibi kadın adayların önüne geçti. Kadın adayların zaten ekonomik güç ellerinde olmadığı için sorunları var. Çevre,aile ve eğitim gibi sorunları aşarak gelen kadın adaylara haksızlık etmek kul hakkı yemektir.
Ankara Ka-Der yöneticileri çok etkin bir program yürütmüşler. Onlar da partilerin kadınlara soğuk durmasından, kadın seçmeni ciddiye almamasından şikayetçiler. Kadın seçmen kitlesini görmezlikten gelmek Türkiye’nin AB’ ye girmesindeki motor gücün önünü kesmekten başka bir şey değildir.
Yaptığımız politikalarda samimi olmamız gerekiyor. Çünkü geleceği kandıramayız.
Her çabanın temelinde hayatta kalma, gelişme ve yenilenme yatar. Yenilenme paradigma değişimiyle sağlanabilir. Paradigma değişiminin içeriği de kadınlardır. Kadınlara dair tutum ve davranıştır. İktidar yolunu kadınlara da açmaktır. Köylülükten kurtulmak ve medeni olmak kadın erkek birlikte hayatı omuzlamaktan geçiyor. Atatürk bu nedenle devrimlerini kadınla başlattı. Henüz Batı dünyasının kabullenmediği kadın iktidarını yasallaştırdı,hayata geçirdi.
Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi *, harika bir ajanda yayınladı: Mesleklerinde İlk Olan Kadınlar .
Osmanlı’nın son dönemi ve T.C’nin öncü kadınlarının ibret veren mücadelelerini, Türkiye’yi temsillerini orada okuyabilirsiniz.
Bugün o günlerden daha iyisini başarmak zorundayız.
*KEK ve Bilgi Merkezi Fener Vapur İskelesi Karşısı