GAGAUZ YERİNİN KADINLARI
Gagauz Yeri; Moldova’nın güneyinde yaşayan ve sayıları 170.000 civarında olan Gagauzların yaşadığı bölgedir. 1995’de bağımsızlığını ilan eden Gagauzlar’ın başkenti Komrad. Diğer iki kentleri Çadır-Lunga ve Volkaneşt. Ortodoks hıristiyan olan gagauzlar Türkler, gagauzca konuşurlar. Yani türkçenin Oğuz lehçesi olup bizim dilimize çok yakın.
Bir şiirinde Mina Köse Gagauzları şöyle tarifliyor:
Kim işler gece gündüz / O halizdir Gagauz / Elleri ekmek kokar / Doğruluklar hep kalır.
Onlar çalışkan çiftçiler olmuş her zaman. Kadınları boş zaman bilmez. Eskiden kilim çok yapılırmış. Kışları da ip büküp dokuma yaparak geceler masal kokarmış. Bu kış gecelerinde kızlar biraraya toplanırmış süslenip püslenip. Sidanka denilen bu kadın eğlencesinde türküler söylenir, çekirdek çıtlatılır hem de iş işlermiş kızlar. Genç erkekler toplantıya katılınca beğendikleri kızın yanına otursa da, kız ona hiç bakmadan işine devam edermiş gelenek gereği. Ama Pazar günleri farklı. O gün hora oynanır ve kızlar kağıttan ya da iplikten yaptıkları çiçekleri saçalrına iliştiriverirler. Beğendikleri genç erkeğe bunu veren kız utanır. Erkek bunu alıp başına takarsa , bilinir ki bir sevda başlamıştır. Büyükannesinin sözünün geçtiği o günlerde kızlar köyde okulu bitirip hemen Kişinev’ e gitmek için can atarlarmış. Bir kısmı da hiç dil –Rusça- bilmeden yollara düşmüş. 1961 ‘de bile köylerde ilk ve orta okul varmiş çoğunlukla. Çok çocuklu o günler geride kalmış benim görüştüğüm ailelerin en fazla iki çocuğu vardı.
ATATÜRK’ÜN ÖNGÖRÜSÜ
Burada Spotnik, Avengelist, baptist ve Ortodoks var. Herkes kendini daha gerçek Hıristiyan sayıyor. Spotnikler şarap içmeyen ve domuz yemeyen Hıristiyanlar. Kiliseleri de farklı. Ama Ortodoks Gagauzlar dinlerine çok bağlı. Her ne kadar komünist dönemde din ve gelenekle ilgili herşey küçümsenmiş ya da yasaklanmışsa da bugün yeniden geriye bakıyor insanlar. Kültürü yasaklamak gibi akıl almaz işler umarım yeni yüzyıla geçmez.
Komrad ‘ta bir Atatürk caddesi var. İleriyi gören Atatürk 1930’ lu yıllarda buraya türk öğretmenler göndermiş. Bu öğretmenlerde okumuş yaşayan Gagauzlar var hala. Bir çok öğrenci de Türkiye’ye burslu alınmış. Onlardan geriye dönen pek olmamış.